poniedziałek, 16 maja 2022

Na 10-lecie bloga - "Córka pułku" czyli Donizetti na Kubie

To już 10 lat, drodzy Czytelnicy. Tyle z jedną, ponad roczną przerwą goszczę na Waszych monitorach, jako, że pierwszy post opublikowałam 16 maja 2012. Przez ten czas zmienił się otaczający nas świat, moje bezpośrednie otoczenie i przede wszystkim zmieniliście się Wy. Nie wiem, czy wśród dzisiejszych odwiedzających tę stronę jest ktoś, kto razem ze mną zaczynał wędrówkę po świecie opery ale wiem, że zarówno sposób jej percepcji jak i sami Czytelnicy są inni niż na początku. Wiele zawdzięczam rozwojowi pożytecznego narzędzia, jakim jest automatyczne tłumaczenie. Gdyby nie ono, operomaniacy z szerokiego świata nie stanowiliby większości moich gości. Ale z drugiej strony, jak mawiał Tewje Mleczarz liczba komentarzy zmniejszyła się drastycznie, i niewiele osób chce mi powiedzieć o tym, czy zgadza się ze mną czy też nie. Pocieszam się, że to tendencja ogólna bo blog jako taki staje się powoli anachronizmem. Ale – ponieważ nigdy nie będę pokazywać się na YT ani używać mediów społecznościowych (takie dziwactwo) przy nim pozostanę. Dziękuję Wam, kochani za lata minione i - zostańcie ze mną! A dziś - mój ukochany Donizetti i jedna z najpiękniejszych jego oper, zgodnie z pogodną okazją w radosnym nastroju i z happy endem, czyli „Córka pułku” z Bergamo. Koprodukcja z Teatro Lirico Nacional de Cuba przeniosła akcję do czasów kubańskiej rewolucji, co było pomysłem dosyć ryzykownym. Każdy widz z kraju, który ma nieprzyjemność komunizm znać z autopsji wie dlaczego. Ale może na Karaibach … W każdym razie na czas spektaklu o tych zastrzeżeniach trzeba zapomnieć i muszę przyznać, że nie jest to szczególnie trudne, tyle radości i wibrujących kolorów niesie ze sobą ta inscenizacja. Zanim jednak o szczegółach należy wspomnieć jaką wersję dzieła nam zaprezentowano. Jak zawsze w Bergamo była nowa edycja krytyczna, tym razem Claudia Toscaniego. Zmiana miejsca akcji wymusiła również konieczność “przepisania” dialogów mówionych, o co trudno mieć pretensję. Zresztą – co tu dużo gadać – niewielu widzów i słuchaczy (oczywiście wyjąwszy tych, co wciąż żyją w „starych dobrych czasach prawdziwego belcanta”) będzie tu zgłaszać pretensje jakiekolwiek. Można oczywiście zauważyć pewne kłopoty, ale są one drobne. Jako całość produkcja Luisa Ernesto Doñasa jest urocza, swobodna, radosna i zapewnia odbiorcy prawie 2,5 godziny eskapistycznej, czystej rozrywki co w dzisiejszych, niewesołych czasach bezcenne. Żeby ten efekt osiągnąć reżysera musiał wesprzeć wydatnie cały team kreatywny, w tym Angelo Sala, którego scenografia nawiązuje do obrazów Raula Martineza, a były one też inspiracją dla projektanta kostiumów Maykela Martineza. Wszystko, co widzimy rwie oczy gorącymi kolorami jakie rzadko ostatnio widujemy na scenie. Doñas pomyślał też o tym, żeby większość przynajmniej tego, co widzimy jako tako zgadzało się z tekstem śpiewanym. Skąd więc wszystkie odniesienia do Francji w nim obecne? Ano, stąd, że w armii Castro oddziały miały nazwy własne i 21 regiment, który oglądamy nazywa się po prostu „La France”. Oglądałam tę „Córkę pułku” z szerokim uśmiechem na twarzy i nie przeszkadzał mi w niej nawet obcy wtręt dźwiękowy, bo Ernesto López Maturell grał na kubańskich bongosach tak energetycznie! Z całą pewnością nie bawiłabym się w połowie tak świetnie, gdyby strona muzyczna nie dorównała jakością inscenizacyjnej, a tak się stało. Michele Spotti dyrygował orkiestrą Donizetti Opera z wielkim temperamentem, ale nie zgubił liryzmu w drugim akcie. Śpiewacy sprawiali wrażenie, że bawią się równie dobrze jak widownia, co jest arcytrudne – bo wywołanie takiego uczucia lekkości i swobody u widza wymaga absolutnej kontroli i bardzo ciężkiej pracy zaprawionej odrobiną spontaniczności. Jako Marie lśniła nieznana mi jak dotąd Sara Blanch – pod każdym względem doskonała i na dodatek urocza. John Osborn zasłużenie odebrał owację za swoją koronną scenę. Ma on tego pecha, że dziś wykonują partię Tonia Javier Camarena i Juan Diego Florez a z nimi trudno konkurować. Osborn spróbował dodając nawet własne ozdobniki i od strony wokalnej udało się. Osobiście wolę jego konkurentów, ale to już kwestia gustu, a nie umiejętności tenora. Paolo Bordogna był młodym i dźwięcznie brzmiącym Sulpicjuszem (zaskakująco młodzi i pełni wigoru okazali się też „Messieurs son pere”, czyli chórzyści). Okryciem wieczoru okazała się Adriana Bignagni Lesca jako Markiza Berkenfield operująca swym na ucho ciężkim instrumentem (piękny kontralt) z lekkością i wdziękiem. Przy tym typie głosu śpiewaczka będzie pewnie skazana na role raczej poważne, a tu miała okazję zaprezentować swój niewątpliwy talent komiczny. Tak więc, Drodzy Czytelnicy ja wkraczam w drugą dekadę a Wy – słuchajcie Donizettiego i „Śmiejmy się. Kto wie, czy świat potrwa jeszcze trzy tygodnie” (Beaumarchais). !

sobota, 14 maja 2022

Pożegnanie z wielką damą

Wczoraj, 13 maja 2022 Teresa Berganza dołączyła do tego chóru, którego wszyscy kiedyś będziemy słuchać. Zanim to jednak nastąpi na jakiś czas trzeba się pożegnać. Przy takich okazjach nie wspominam zazwyczaj długich i bogatych karier mistrzów, którzy nas opuścili, bo to jest dziś dostępne na jedno kliknięcie, ale przywołuję własne spotkania z ich sztuką. Dla mnie Teresa Berganza na zawsze już pozostanie jedną z nielicznych prawdziwych dam (udawanych jest znacznie więcej) światowej opery. Ale – damą z pieprzykiem, z poczuciem humoru i czasem figlarnym błyskiem w pięknych oczach. Miała głos idealny do Mozarta i śpiewała go regularnie – Cherubina, Zerlinę, Dorabellę (sceniczny debiut). Ale unieśmiertelniły ją cudowne występy w roli Rosiny, przede wszystkim w filmie Jean Pierre Ponnelle’a z 1972 (pod Abbado), który nadal stanowi wzorzec tego, jak „Cyrulik sewilski” powinien brzmieć i wyglądać. Carmen Berganzy (też Abbado, u boku Dominga) uznawana jest za jedną z najlepszych w historii nagrań, chociaż niektórzy zarzucają jej, że jest … zanadto damą. Ale – każdemu taką Carmen, jakiej potrzebuje. RIP, Maestra!

środa, 4 maja 2022

Don Giovanni w poszukiwaniu charakteru (Staatsoper Berlin)

Byłam na odwyku. Operowym. Ostatnią działkę mojej ukochanej używki – „Don Giovanniego” przyjęłam prawie dwa lata temu, sami więc rozumiecie, powrót do nałogu powinien być czystą rozkoszą dla uszu i mózgu, pobudzić w nim ośrodek przyjemności, upoić i rozradować duszę. Dlaczego tak się nie stało za chwilę Wam opowiem, ale na początek pogadajmy trochę o czymś innym. Obejrzałam transmisję z Berlina znając nazwiska realizatorów, ale nic nie wiedząc o koncepcji interpretacyjnej dzieła, zostawiając sobie czytanie recenzji na później. Zazwyczaj niestety robię odwrotnie i od zawsze mnie zastanawiało czy i w jakim stopniu cudze opinie oraz wypowiedzi teamu kreatywnego wpływają na mój odbiór tego co widzę i słyszę. Po doświadczeniu z „Don Giovannim” nie jestem wcale mądrzejsza w tym względzie. Ale po kolei, zacznijmy od moich odczuć, przede wszystkim w kwestii tytułowego bohatera. W jego wypadku decyzja reżysera i osobowość śpiewaka ma znaczenie kluczowe, bo Mozart nie dał Giovanniemu muzycznej osobowości. Podczas, gdy Leporello, Anna, Elvira, Ottavio czy nawet Masetto są w partyturze konkretnymi postaciami i mają charaktery bohater tytułowy jest migotliwie zmienny. Oczywiście mamy jeszcze fabułę i tekst libretta, ale wciąż stanowi on ramy, które trzeba wypełnić, skoro kompozytor myli tropy i daje mnóstwo możliwości. Przez lata obcowania a dziełem Mozarta zdarzało mi się spotykać przeróżne wcielenia uwodziciela wszechczasów – od psychopaty czy socjopaty do niemal niewinnej ofiary opresyjnego społeczeństwa. Tym razem, na scenie berlińskiej Staatsoper (Unter der Linden) Don Giovanni właściwie pozostał tajemnicą. To brzmi dobrze, ale dobrze nie wyglądało – ten bohater stanowił kwintesencję przeciętności, był właściwie żaden. Ani pociągający, ani odpychający. Nijaki. Występujący w tej roli Michael Volle ma 62 lata, na tyle mniej więcej wygląda i nie wyróżnia się ani szczególną atrakcyjnością fizyczną, ani też cechami odwrotnymi. Ot, taki pan, jakiego moglibyście spotkać podążającego do pracy komunikacją publiczną. Oczywiście Don Giovanni nie musi być ani młody, ani porażająco atrakcyjny, ale powinien być jakiś. Nie zrozumcie mnie źle, to nie są zarzuty pod adresem Volle’a, którego jako artystę znam na tyle, żeby wiedzieć, że mógłby inaczej. Gdy wrażenia ze spektaklu jako tako mi się ustaliły sprawdziłam co właściwie reżyser chciał nam takim ujęciem postaci przekazać i wcale od tej lektury nie jestem mądrzejsza ani bardziej zadowolona z inscenizacji. Może pamiętacie, że „Don Giovanni” to już trzecia opera duetu Mozart/Da Ponte wystawiana w Berlinie przez Vincenta Hugueta. Na początek dał on „Cosi fan tutte”, potem „Wesele Figara”. Ten odwrócony porządek związany był z inspiracją monumentalnym, czterotomowym dziełem Michela Foucaulta „Histoire de la sexualité”. Tak więc poszczególne opery zostały powiązane z etapami życia seksualnego człowieka – „Cosi” to młodość, „Wesele” pełnia dojrzałości zaś „Don Giovanni” schyłek. Dodatkowo jeszcze Huguet zaplątał w rzecz całą zmarłego trzy lata temu fotografa gwiazd Petera Linbergha. Tylko kto ze współczesnej publiczności będzie go pamiętał i co mu ta asocjacja da? Mogę mówić we własnym imieniu – mnie wiedza o tym wszystkim nie dała nic. Nadal inscenizacja była w moich oczach nieciekawa a Don Giovanni nie miał charakteru. Rozumiałam już, dlaczego tak często używa aparatu fotograficznego, ale – co z tego? W dodatku muzycznie spektakl wypadł mocno średnio. Główną winę ponosi tu Daniel Barenboim, który dyrygował w zwolnionych tempach i jakoś bez wewnętrznej energii, co wpłynęło również na solistów. Michael Volle jak zawsze śpiewał dobrze, ale towarzystwo miał przeciętne. Właśnie takie – nie złe, ale i nie dobre. Naprawdę zawiodła mnie Elsa Dreisig, którą Elvira przerosła totalnie, zarówno wokalnie jak aktorsko. Slávka Zámečníková, którą pamiętam pozytywnie z Konkursu Moniuszkowskiego (zdobyła tam nagrodę w 2019) i od tego momentu zdążyła już zadomowić się na kilku ważnych europejskich scenach chyba za wcześnie spróbowała roli Donny Anny. Jej głos, z natury prześliczny brzmiał płasko i krzykliwie. Bogdan Volkov był całkiem udanym Ottaviem, podobnie jak Serena Sáenz Molinero Zerliną i Riccardo Fassi Leporellem a David Oštrek Masettem, ale wszystko są to występy raczej standardowe niż godne szczególnej pochwały. Jeśli macie ochotę na w miarę niedawnego “Don Giovannego”, polecam pandemiczną produkcję ze Sztokholmu – mimo ograniczeń inscenizacyjnych udało się stworzyć ciekawy spektakl, no i jest w nim Peter Mattei.

piątek, 22 kwietnia 2022

Wyspa w kosmosie - "Alcina" w Lozannie

Zastanawialiście się kiedyś jak wyglądałaby wyspa gdzieś w środku niczego, gdybyście to Wy nią władali? Taki własny, odrębny świat czarów, podległy tylko Wam i Waszym regułom? Wyobraźcie sobie, że jesteście reżyserem operowym i możecie tę fantazję zrealizować na scenie, musicie tylko (bagatela) stworzyć uniwersum ograniczone ramami muzyki i tego, co ona wyraża, bo słowami nie przejmuje się już chyba nikt. Owo marzenie spełnił Stefano Poda, który w Opéra de Lausanne powołał do efemerycznego zgodnie z naturą teatru życia scenicznego “Alcinę” kreując właściwie wszelkie, poza wykonawczymi jej elementy. Zaprojektował scenografię, kostiumy, oświetlenie i nawet choreografię, a żadna z tych ról nie była li tylko symboliczna. Jakkolwiek nie ocenialibyśmy rezultatów jego tytanicznej pracy jedno przyznać należy – udalo mu się stworzyć świat na tyle odrębny, że zapada w pamięć. Niestety, przynajmniej w moim przypadku zostają w niej głównie rzeczy zewnętrzne, z których nie tworzy się opowieść. Trudno zapomnieć orgię kostiumów (ależ musiały kosztować!) i nie podziwiać kusztu ich wykonania, ale też próba odczytania ewentualnych znaczeń, jakie mogłyby się za nimi kryć jest skazana na niepowodzenie. Scenografia wydaje się łatwiejsza do odczytania, bo wielościenne konstrukcje jednoznacznie budzą skojarzenia z planetami i przestrzenią kosmiczną, co pogłębia jeszcze granatowe światło. Momentami “gwiazdy” podtrzymywane są przez grupy atlasów/atlasek, ale dlaczego – wie pewnie Poda. Domyślam się, że nie chciał on umieszczać akcji ani w typowej, baśniowo leśnej okolicy, ani w banalnej korpo-współczesności ale skutkiem tego od jego “Alciny” wieje chłodem - odebrałam ją jako zanadto wykoncypowaną, żeby mogła mnie zaangażować. Całość była tylko zbiorem efektownych czasem pomysłów zamiast spójnego środowiska, w którym fabuła mogłaby rozwijać się naturalnie. I nie miałabym nawet większych zastrzeżeń, bo i tak widok był znacznie atrakcyjniejszy niż to zazwyczaj we współczesnych inscenizacjach bywa gdyby nie posób potraktowania bohaterów. Jakiś pomysł miał reżyser tylko na Morganę, którą zaprezentował jako wściekłą kocicę – rzeczywiście mimika śpiewaczki naśladowała perfekcyjnie rozgniewaną i niebezpieczną tygrysicę. Problem w tym, że bohaterka zachowywała się tak permanentnie, nie zważając na to, co jej postać wyraża środkami muzycznymi. Alcinę wyposażono z kolei w znacznie starszą dublerkę, co widzieliśmy już na scenie wiele razy. Dlaczego robi się tak dosyć często, żadnej z Czytelniczek tłumaczyć nie trzeba. Symbolikę gestów i zachowań Ruggera też trudno wziąć za oryginalną – czołganie się u stop Alciny czy uwięzienie w jednym z planetoidalnych obiektów podległych jej władzy raczej nie prowokuje do rozmyślań. Być może ten spektakl, niewątpliwie atrakcyjny w warstwie wizualnej zachwyciłby mnie bardziej, gdyby był ciekawszy wokalnie. Tymczasem większość śpiewaków miala problemy z intonacją i wysokimi dźwiękami (nie jakieś dramatyczne, ale były). Lenneke Ruiten w partii tytułowej brzmiała jakoś chudo i monotonnie, Marie Lys jako Morgana (co za figura!) ostro i szkliście. Franco Faggioli cieszy się uwielbieniem wielu wdzięcznych słuchaczy, którego nie podzielam. Pewnie to kwestia gustu, a o nim jak wiadomo się nie dyskutuje, ale w moich uszach Faggioli należy do licznych płasko i jednowymiarowo śpiewających falsecistów. Podziwiam naturalną płynność, z jaką zmienia rejestr na piersiowy, gdy nuty tego wymagają i ogólnie techniczną sprawność ale to troszkę dla mnie za mało. Juan Sanchez i Guilhelm Worms obaj zaprezentowali ładne głosy, ale zamazane ozdobniki. Przyjemnie słuchało się kryształowego sopranu młodej Ludmily Schwartzwalder (Oberto) ale najlepiej wypadła Marina Viotti jako Bradamante. Pełne brzmienie atrakcyjnego głosu, znakomita technika i stylowość – zalety nie do przecenienia. Diego Fasolis nie zawodzi nigdy, pod jego pewnymi dłońmi Orchestre de Chambre de Lausanne gała bardzo dobrze. Wieczór z tą “Alciną” nie okazał się zmarnowany, ale we władzy zakochanej czarodziejki ani przede wszystkim czarodzieja Haendla się nie znalazłam. Szkoda.

wtorek, 12 kwietnia 2022

Trzeci prezent od Opera di Roma - "Cyganeria"

Są takie opery, obiektywnie rzecz biorąc świetne, wybitne a nawet genialne, które po prostu w wypadku niektórych nie działają. Doceniasz ich klasę, masz pełną świadomość jakości, ale – kiedy z rzadka trafisz na nie do teatru myślisz sobie - znowu! Znowu, zimny jak głaz rozglądasz się po rozanielonej widowni, słuchasz frenetycznych braw i czujesz się dziwadłem bądź osobą pozbawioną elementarnej wrażliwości, nie tylko muzycznej. Tak właśnie mam z „Cyganerią”, co stałym czytelnikom nietrudno pewnie zauważyć, bo na 457 (tak, już tyle) postów poświęciłam jej zaledwie … półtora. Oba przedstawienia, o których zdarzyło mi się pisać oglądam wyłącznie ze względu na śledzoną wówczas na bieżąco karierę Mariusza Kwietnia, na pewno nie dla samego utworu. Dlaczego? A żebym to ja wiedziała … Ale, wiecie co? Po tych wszystkich latach całkowitej obojętności „Cyganeria”, jedna z najbardziej kochanych przez publiczność oper świata w końcu mnie dopadła, wzruszyła (była łezka w finale) i oczarowała. I sama nie wiem, czy to taki moment w życiu, czy wykonawstwo muzyczne, czy inscenizacja – zapewne wszystkie te czynniki po trochu. Zdecydowałam dać szansę „Cyganerii”, bo to trzecia już produkcja Opera di Roma spod ręki Mario Martone, a dwie poprzednie (zwłaszcza „Cyrulik sewilski”, ale także „Traviata”) bardzo mi się podobały. Kto widział którąś z nich ten wie, że zostały zrealizowane w sposób specyficzny – nie są to ani żywe spektakle, ani teatr TV ani też filmy, choć to ostatnie określenie używane jest oficjalnie. Hybrydowa koncepcja rozwija się z każdym następną odsłoną cyklu (chyba można już tak powiedzieć) – „Cyrulik” był najbardziej teatralny, „Cyganeria” najmniej. Przede wszystkim na miejsce akcji wybrano warsztaty scenograficzne Opery Rzymskiej mieszczące się w dawnym budynku fabrycznym, połączonym bezpośrednio z Palazzo Pantanella, i dysponującym tarasem od strony Circus Maximus. Tam właśnie umieszczono orkiestrę, ale także wszystkie wnętrza (zobaczyliśmy nawet kwaterę Mimi) między którymi przemieszczali się bohaterowie, klatkę schodową , windę przemysłową i mnóstwo innych. Momentami akcja przenosiła się też na ów taras, a czasem też razem z wesołą gromadką do tętniącego życiem miasta. Co ciekawe, starano się filmować w oświetleniu naturalnym, co wprawdzie zaciemniało nieco obraz, ale pozwalało obserwować zmieniające pory dnia a wieczorem ruch uliczny za olbrzymimi oknami. Najbardziej zachwycające wydało mi się jednak to, jak śpiewacy podążający zgodnie z przebiegiem zdarzeń wchodzili w kadr pośród muzyków, co jakimś cudem zupełnie nie zaburzało iluzji dziania się tu i teraz. Owo „teraz” umieszczono sądząc po stylówie w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku, co niczego nie zmienia. „Cyganeria” ma przecież libretto wyjątkowe – zawsze jest współczesne, w jakimkolwiek kostiumie byśmy go nie osadzili. Cały ten sukces poszedłby na marne, gdyby rzecz udała się mniej od strony muzyczno-aktorskiej, a jak możecie przypuszczać – było znakomicie. Michele Mariotti dyrygował naprawdę dobrze, a zespół młodych, pięknych, sprawnych aktorsko ludzi we wszystkich najważniejszych rolach uwiarygodnił przeżycia bohaterów maksymalnie. Federica Lombardi sprawdziła się zarówno w lirycznych, pierwszych dwóch aktach jak i dramatycznym trzecim i czwartym. Jonathan Tetelman, Chilijczyk z urodzenia ale wychowany i wykształcony w USA podobał mi się tym razem jeszcze bardziej niż w berlińskiej „Francesce da Rimini”. Dość mocny (raczej lirico-spinto niż typowy tenor liryczny) głos w ładnej barwie, pewna góra, swoboda wokalna – same plusy. Davide Luciano jako Marcello troszkę mi zginął w tłumie postaci, ale śpiewał jak zawsze elegancko i aksamitnie. Valentina Naforniţă okazała się – bez niespodzianki – kuszącą Musettą. Główną obsadę uzupełnili pięknie Giorgi Manoshvili jako Colline (wzruszająca „Vecchia zimarra”) i Roberto Lorenzi jako Schaunard. Serdecznie tę „Cyganerię” polecam zwłaszcza tym, którym wydaje się, że za nią nie przepadają. Może po prostu nie trafiliście na swoją. Innych zapewne zachęcać nie trzeba. A na koniec muszę przyznać, że dopisuję Mario Martone, do krótkiej listy moich ulubionych reżyserów operowych i już nie mogę się doczekać na następny prezent od Opery Rzymskiej. Co to będzie (bo nie wątpię, że będzie) ? Zgodnie z logiką prezentowania najpopularniejszych dzieł włoskich mistrzów należałoby podejrzewać Donizettiego (czyli „Lucia di Lammermoor” lub „Napój miłosny”) albo Belliniego („Purytanie”). Jestem ciekawa i już czekam z nadzieją.

sobota, 2 kwietnia 2022

"Turandot" w Opera di Roma

Na początku był głośny medialny szum i premiera oczekiwana w napięciu – wystawienie „Turandot” przez samego Ai Weiwei wiązało się z wielkimi nadziejami na przynajmniej oryginalne widowisko. Niektórzy mieli też nadzieję, że Ai coś nowego dorzuci do naszej wiedzy o bohaterce i całej historii. Ale zdarzyła się pandemia i czas krańcowo niesprzyjający produkcjom wymagającym obecności na scenie wielkiej masy ludzi, premierę przesunięto więc o bodajże półtora roku. Wreszcie nadeszła w marcu 2022 i to, czym się okazała można podsumować dosyć trafnie (jak napisał któryś z recenzentów) tytułem sztuki Shakespeare’a „Wiele hałasu o nic”. Czy powinniśmy się dziwić? Raczej nie, wielu prominentnych artystów połamało sobie już zęby na operze, ale … Ai Weiwei jest twórcą totalnym, człowiekiem osiągającym powodzenie w wielu dziedzinach, więc – jak by się mogło wydawać – sukces powinien uwieńczyć i tę pracę. Zwłaszcza, że opera jest najbardziej synkretyczną ze sztuk, z pozoru jak stworzoną specjalnie dla niego, zaś Ai zajął niemal wszystkimi zasadniczymi elementami scenicznej strony spektaklu : reżyserią, scenografią, kostiumami i projekcjami video tylko światło (Peter Van Praet) i choreografię ruchu (Chiang Ching) zostawiając innym. Balon oczekiwań napompowany został więc do granic możliwości i pękł nawet nie z wielkim hukiem, a z marnym klapnięciem. Spektakularna klęska wymagałaby czegoś poruszającego czy kontrowersyjnego a dostaliśmy typową zupę nic lub, jak kto woli na winie. Czyli – wrzucamy do gara co się nawinie i czekamy co wyjdzie. Czytelnicy gotujący wiedzą, że taki eksperyment daje czasami świetne wyniki (problem tylko z ich powtórzeniem) - nie tym razem, niestety. Dostaliśmy danie ciężkostrawne ponad miarę. Tam, gdzie miało być oryginalnie i ciekawie wiało nudą i banałem. Jak zazwyczaj bywa, podłączenie się pod bieżące wydarzenia zamiast przybliżyć nam problem wywołało, przynamniej we mnie, uczucie irytacji. Czy naprawdę obrazy uchodźców w projekcjach video ilustrujące dosłownie śpiewany przez Liu tekst „noi morrem sulla strada dell'esilio” były konieczne? Czy potrzebowaliśmy zdjęć z zamieszek w Hongkongu? Tego typu rozwiązań jest w tej produkcji bez liku. A mamy jeszcze rzeczy po prostu dziwaczne - jak Calafa dźwigającego na plecach wielką, plastykową żabę, Liu z wygolonym na łyso przedziałkiem, obrazy Wenecji, Paryża i Rzymu w czasie gdy jeden z ministrów wyśpiewuje swą tęsknotę do rodzinnej prowincji Junan itd. Miało być oryginalnie, a wyszło właśnie dziwacznie. Jeżeli któremuś z owych elementów reżyser przypisał jakieś szczególne, ukryte znaczenie – ja go nie odczytałam i podejrzewam, że nie jestem w tym odosobniona. Gdybym mogła zapytałabym też Aia w kim/czym właściwie zakochuje się piorunująco Calaf, bo skazującej Księcia Persji na śmierć Turandot właściwie nie widać spod kostiumu. Oczywiście, nietrudno zrozumieć, że ostatnim, czego mógłby chcieć chiński dysydent byłby utrwalony przez popkulturową wyobraźnię obraz jego ojczyzny – czerwone smoki z masy papierowej, twarze z makijażem udającym biały puder ryżowy itd. Ai Weiwei chciał nam opowiedzieć własną baśń o księżniczce Turandot, ale mimo, że jest debiutantem w operze, skończyło się jak zwykle. Realizator poczuł się ważniejszy od wystawianego dzieła, zupełnie tak jak większość jego współczesnych kolegów. I gdyby nie słynne nazwisko na afiszu ta inscenizacja zginęłaby w pomroce dziejów i za niedługi czas zostałaby gruntownie zapomniana. Ai już przed premierą zapowiadał, że to jego pierwsza i ostatnia zarazem przygoda z operą. Może to i lepiej. Dla niego i dla niej. Gdyby „Turandot” w Opera di Roma udała się lepiej pod względem muzycznym, pewnie narzekałabym mniej. Ale była od tej najważniejszej strony taka sobie – miała dobre elementy, ale w sumie nie zostawiła najlepszego wrażenia. Oksana Lyniv dyrygowała energicznie, ale mało subtelnie, orkiestra grzmiała nieustannie zamazując detale partytury. Być może dyrygentka ma teraz zupełnie co innego w głowie i sercu i raczej trudno jej się dziwić – kiedy wróg napada na twoją ojczyznę niełatwo skupić się na sztuce. Oksana Dyka także nie stanęła na wysokości zadania. Turandot śpiewała już wielokrotnie, ale nie jest to głos, który mógłby podołać olbrzymim wymaganiom partii. Stworzenie postaci uniemożliwiła jej decyzja o zakończeniu spektaklu tam, gdzie urywa się tekst muzyczny Pucciniego. Francesca Dotto była standardową Liu – naprawdę dobrą, ale pamiętam całkiem sporo lepszych wykonawczyń tej pięknej roli. Zawiedli mnie trzej ministrowie, zwłaszcza tenor z niepewną intonacją. Za to Calaf udał się Michaelowi Fabiano, ściągniętemu na nagłe zastępstwo znakomicie. Duży, metalicznie brzmiący głos, wyczucie stylu, brak skłonności do popisu – brawo! Nie słyszałam jeszcze niedawnej „Turandot” z Accademia Nazionale di Santa Cecilia i debiutu wokalnego Jonasa Kaufmanna jako Calafa a jestem ciekawa. Na razie cieszę się, że mamy Fabiano bo o dobrego tenora w tej partii niełatwo.

wtorek, 22 marca 2022

"Rigoletto" w ROH

Jak dotąd jakoś rzadko wystawienia „Rigoletta” inspirowały mnie do napisania posta. Więcej nawet – kiedy grzebię w pamięci właściwie nie przypomina mi się wiele spektakli tej opery. Tymi wyjątkowymi pod względem inscenizacyjnym są dwa - film z 1982, w którym Jean Pierre Ponnelle wspaniale „rozbroił” warunki fizyczne Luciano Pavarottiego i niedawna, absolutnie szalona produkcja Philippa Stölzla z Bregencji. Reszta zlewa mi się we wspomnieniach w jeden ciąg podobnych do siebie, dosyć generycznych przedstawień, którym życie dawały lub nie kreacje śpiewaków i dyrygentów. Jest to zwłaszcza przypadek „Rigoletta” w „moim” TWON, którego widziałam tam wiele razy, za każdym zwabiona występem którejś z naszych gwiazd – Andrzeja Dobbera, Aleksandry Kurzak czy Piotra Beczały. Przygotowując dzisiejszy wpis zaczęłam się zastanawiać czy ja właściwie lubię tę operę, niewątpliwie jedną z ważniejszych w całej literaturze gatunku a najważniejszych w twórczości Verdiego. Jeśli potraktować problem w kategoriach racjonalnych powinnam bez wahania udzielić odpowiedzi – tak. Nie ze względu na nazwisko kompozytora, tylko na całe mnóstwo przepięknej muzyki, którą zawiera partytura. A także na cudowne, stworzone wyłącznie środkami właśnie muzycznymi portrety bohaterów. Mogliby oni właściwie nie wyśpiewywać żadnych słów ograniczając się do jakiegoś „aaaaaaa” czy, „la la la” a my i tak wiedzielibyśmy kim są i co czują. Najciekawsza jest Gilda – na pierwszy rzut oka typowa pierwsza naiwna, ale po bliższym przyjrzeniu się stwierdzamy, że to jedyna postać przechodząca jakąś drogę, zmieniająca się i dojrzewająca. I nawet pierwsza aria „Caro nome” – a szczerze jej nie cierpię – jest tu potrzebna, a wręcz niezbędna, bo musimy dowiedzieć się, kim bohaterka była na początku akcji a kim będzie tuż przed finałem. Pozostali protagoniści są tymi samymi ludźmi przez cały czas, ale cóż to za osobowości! Przyjrzyjmy się chociażby Księciu – im więcej o nim wiemy, tym bardziej go nie lubimy i jego melodyjna, łatwa do zapamiętania muzyka tylko tę niechęć do zwyczajnego drania potęguje. I tu ukłon w stronę librecisty – w dramatycznej arii „Ella mi fu rapita” moglibyśmy się cierpieniem Księcia wzruszyć, gdyby nie był on własną męką taki zachwycony. Kluczowe są tu … dwie litery – „mi” – gdyby Gildy nie porwano jemu, jej los byłby obojętny. I to w najlepszym przypadku. Z bohaterem tytułowym także mamy problem – to człowiek dręczony przez obsesje i lęki, w sumie bezwzględny i zdolny do mordu. Właściwie w dużej części to on mimowolnie przyczynia się do nieszczęścia córki trzymając ją w izolacji od świata i niewiedzy o tym jakie czyhają nań niebezpieczeństwa. Ale Rigoletto ma jedną cechę, która go uczłowiecza i trochę usprawiedliwia – naprawdę swoje dziecko kocha. Tak więc – lubię ja w końcu tę operę czy nie? Nie tęsknię za nią szczególnie, ale jednak ciekawy wykonawca jednej z głównych ról potrafi mnie do niej przyciągnąć. Dlatego z ciekawością zasiadłam do oglądania najnowszej produkcji z ROH, transmitowanej stamtąd 12 marca. Zastąpiła ona poprzednią, Davida McVicara, z której pamiętam głównie nagą damę i napisy z ostrzeżeniem przed brutalnością niektórych scen. Obecna, podpisana przez dyrektora artystycznego londyńskiej sceny to jego reżyserski debiut tamże. Szczerze mówiąc dołączy w mojej niepamięci do długiego szeregu spektakli, o jakich na początku posta. Na razie mogę powiedzieć, że nie jest rewolucyjna w żadnym aspekcie, bo trudno za taki uznać częściowe uwspółcześnienie kostiumów i scenografii. Pomysł pokazania nam żywych obrazów - na początek Caravaggio i „Męczeństwo św. Mateusza” – to koncept tak już wytarty i powszedni, że trzeba go zapisać po stronie pasywów. Ileż razy można zapraszać publiczność do gry pod tytułem „zgadnij, jako to obraz”… Za to strona muzyczna przedstawienia jest, choć nie bez zastrzeżeń jego aktywem. Po Antonio Pappano, zwłaszcza w operze włoskiej spodziewam się zawsze najlepszego i to dostałam - zwartą, przemyślaną w każdym szczególe koncepcję dzieła, muzykę zagraną z nerwem rzadkim wyczuciem stylu. A nie uwierzycie – był to debiut sir Antonio w „Rigoletcie”! Liparit Avetisyan najwyraźniej bardzo się spodobał londyńskiej widowni jako Książe Mantui – mnie trochę mniej. Ani barwa głosu, ani sposób śpiewania nie są w moim guście, ale może rozpieścił mnie niezwykle w tej roli wokalnie elegancki Beczała. Gwoli sprawiedliwości trzeba przyznać, że była to kreacja w porządku. Więcej problemów miałam z Carlosem Alvarezem, przy czym wynikały one tyleż z winy ustawienia postaci przez reżysera, co z cech osobowych hiszpańskiego śpiewaka. Alvarez jest posiadaczem głosu o dużym wolumenie i ładnej barwie, ma też solidną technikę wokalną. Kłopotem są u niego kwestie interpretacyjne. Jego Rigoletto to po prostu oszalały z nienawiści psychopata, i nie wiem jak Wy, ale ja nie byłam w stanie uwierzyć w jego miłość do córki. Nawet „Cortigiani” nie wypadło tak wstrząsająco jak powinno. Przy tym baryton ma nader wyrazistą mimikę i przez większość jego obecności na scenie twarz wykrzywiał mu straszliwy grymas, zupełnie niezależny od sytuacji. W tych warunkach gwiazdą numer 1 była pod każdym względem Lisette Oropesa i nie mogę powiedzieć, że się tego nie spodziewałam. Stworzyła kompletną i wiarygodną postać Gildy, śpiewała jak zawsze przepięknie, czystym głosem w którym emocje bohaterki słychać doskonale.I to głównie dla niej ora zoczywiście dla Pappano warto się tym spektaklem zainteresować.