środa, 20 lipca 2022
Bravo Verdi i upiory w operze
Operowe lato festiwalowe wystartowało i wygląda na to, że będzie napakowane rozlicznymi atrakcjami, co po dwóch sezonach pandemicznych ograniczeń bardzo nas, publiczność cieszy. Z drugiej strony czas jest specyficzny, bo koronawirus wcale się nie poddał i wciąż powoduje roszady obsadowe. Kupując bilety na spektakl czy koncert nie wiemy, czy będziemy mieć szansę usłyszeć naszych ulubieńców, czy też nie. W ostatnich dniach COVID zmusił Jonasa Kaufmanna do odwołania serii występów w ROH. Artur Ruciński po udanym koncercie w Warszawie (w uroczym towarzystwie Pretty Yende) wycofał się z tego samego powodu z debiutu w partii Macbetha na deskach BSO. I tak można wyliczać bez końca … A w tle rozwijają się afery, co wygląda tak, jakby w operowym światku przebudziły się upiory, daleko mniej atrakcyjne niż ten z loży numer 5 w Opéra Garnier. Rene Pape w stanie upojenia alkoholowego wyłuszczył w mediach społecznościowych swoje poglądy na kwestię tożsamości seksualnej. Potem, postawiony do pionu przez swego agenta i dyrekcję DOB przeprosił, ale nie wiadomo, co dalej z karierą. Jego problem z alkoholem jest znany od wielu lat, może ten incydent zmusi wreszcie śpiewaka do zajęcia się nim na serio. Szkoda byłoby stracić ten niesłychanej urody głos i potężną osobowość sceniczną. Dostało się też ostatnio Annie Netrebko, tym razem nie za wsparcie Putina (chociaż bolesna kwestia wojny w Ukrainie nadal ma dla niej swoje konsekwencje) a za … blackface w „Aidzie” wystawianej w Arena di Verona. Swoje oburzenie wyrażali głównie artyści amerykańscy, ale co ciekawe produkcja jest pokazywana od 3 lat i zazwyczaj Aidzie przyciemniano karnację. Nie tylko jej zresztą, występujący razem z gwiazdą Ambroggio Maestri czy Simone Piazzola też mieli tego typu makijaż (jak i wykonująca wcześniej rolę Liudmyla Monastyrska), ale oberwała głównie Netrebko. Ostatnio swój występ w „Traviacie” odwołała Angel Blue, która nie chce mieć nic wspólnego z instytucją (czytaj festiwalem w Arena di Verona) stosującą „rasistowskie praktyki”. Abstrahując od pewnej amerykańskiej nadwrażliwości w tej kwestii, wynikającej zapewne z historii blackface w Stanach (narodziła się jako praktyka rzeczywiście głęboko rasistowska i tak była długo stosowana) warto z kontrowersyjnego zwyczaju zrezygnować. Bo właściwie po co malować białych śpiewaków, skoro od dawna nikomu nie przeszkadza, że białe postaci historyczne bywają w operze grane przez artystów czarnoskórych czy azjatyckich. Zaprzestanie używania takiej charakteryzacji ma same plusy – nikt nie poczuje się urażony, a jaka oszczędność na kosmetykach i praniu! Jakby jednak o tym nie myśleć, jedno wydaje się być oczywiste - zawsze najlepiej jest działać tak, żeby innym ludziom nie czynić przykrości. Ale – sprawa nie skończyła się na tym, bo do obrony małżonki rzucił się w mediach społecznościowych Yusif Eyvazov, co samo w sobie nie byłoby niczym złym, gdyby nie sposób, w jaki to zrobił. Zaatakował mianowicie Angel Blue nazywając jej decyzję odrażającą i wypominając, że nie podjęła jej wcześniej, kiedy ciemnej charakteryzacji używała sopranistka ukraińska. Tego z kolei nie wytrzymał Peter Gelb, dyrektor Met, który zapowiedział podjęcie w tej kwestii kroków. Jakich trudno powiedzieć, ale niewątpliwie ciąg dalszy nastąpi. Update : nastąpił. Z mediów społecznościowych zniknęły konta Angel Blue, a w sprawie rozsądnie i spokojnie wypowiedziała się Grace Bumbry, zdziwiona nieco histeryczną reakcją młodszej koleżanki. Kto jak kto, ale ona, jedna z nestorek czarnej wokalistyki wie, o czym mówi i ma prawo komentować. I tak zamiast skupić się na tym, co powinno być najistotniejsze strony operowe zajmują się aferami. Żeby nie pozostać tylko przy nich przywołam spektakl żadnymi tego typu kontrowersjami nieobciążony czyli „Nabucco” z madryckiego Teatro Real. O produkcji niewiele jest do powiedzenia, wydała mi się mimo dramatycznych wydarzeń zapisanych w fabule letnia i wyprana z energii. Chwilę rozrywki, niekoniecznie pożądanej zapewnił Andreas Homoki każąc chórzystom zastygać w przedziwnych pozycjach. Owszem, wyglądało to dosyć zabawnie, ale chyba nie taki rezultat chciał reżyser uzyskać, chyba, że jest jakoś związany z Ministerstwem Dziwnych Kroków. Wolfgang Gussman nie napracował się przy scenografii, za całą posłużyła obrotowa ściana w marmurkowo-zielony wzorek, identyczny jak na podłodze i sukience Abigaille (oraz dwóch dziewczynek występujących w rolach dziecięcych wersji jej i Feneny). Ten sam pan, w asyście Susanny Mendozy zaprojektował kostiumy tworzące bezsensowny miszmasz epok i stylów, ale przynajmniej niestraszące szpetotą. Szczególnie interesujący wizerunek zafundowano Hebrajczykom odzianym gustowne płaszczyki i berety (Zaccaria miał w komplecie jeszcze okrągłe okularki). Jeśli spodziewaliście się brodatych patriarchów – nic z tego. Strona inscenizacyjna właściwie nie wzbudziła we mnie żadnych uczuć, w kwestii muzycznej tak nijako nie było. Z wiadomości dobrych – Chór Teatro Real był w świetnej formie i jego szef, Andrés Máspero mógł przyjmować słuszne gratulacje. Słuchając powtarzanego „Va pensiero” uświadomiłam sobie, że aplauz rozlegający się po tej wspaniałej arii chóralnej w teatrach całego świata właściwie nie wybrzmiewa dla wykonawców. Adresatem owacji wymuszających niemal urzędowy bis jest wciąż Verdi, i to mnie wzrusza nie mniej niż merytoryczna wspaniałość. Poza artystami chóru dobrze wypadła również pochodząca z Madrytu Saioa Hernández , trudną partię Abigaille śpiewająca dość swobodnie i bez mocnego ciśnięcia. Jako Ismaele wystąpił Michael Fabiano, co mnie zaskoczyło, bo rzadko słyszy się w tej czysto użytkowej, niewielkiej rolce tenora o takiej pozycji. Nie muszę dodawać, że nie miał on z nią żadnych problemów. I to niestety koniec wokalnych pozytywów, co w operze z zapisaną w partyturze dominacją niskich głosów męskich jest raczej smutne. Muszę przyznać, że przeżyłam swoisty szok gdy odezwał się Alexander Vinogradov, którego wielokrotnie szczerze podziwiałam, także w Verdim. A tu nie tylko pogroszkowany, nieciekawie brzmiący głos (z czasem było nieco lepiej), ale też gdzieś zniknęło legato, z którym jak dotąd bas kłopotów nie miewał. Mam nadzieję, że to tylko chwilowy kryzys, może zdrowotny i minie. George Gagnidze też rozśpiewywał się długo, w końcu dotarł do arii (na szczęście w czwartym akcie) w stanie jakim-takim, ale trudno zapomnieć o problemach występujących wcześniej, zwłaszcza nieprzyjemnie falującym głosie. Ta cecha dotyczy zazwyczaj śpiewaków zaawansowanych wiekiem, na co u niego za wcześnie. Pożałowałam, że imiennik barytona, George Petean zamiast w Madrycie był wówczas w Hanowerze i brał udział w dorocznym koncercie letnim. Podejrzewam, że mógłby być jako Nabucco znacznie lepszy, sądząc po formie jaką wykazał w hanowerskim parku. Na tym tle Elena Maximowa była Feneną nie tyle złą, co po prostu za delikatną wokalnie. Nicola Luisotti dyrygował potoczyście, ale w tej operze wciąż tęsknię za Mutim.
Moi drodzy w kolejnych postach będę relacjonować przyjemności i nieprzyjemności festiwalowe, ale nie dziwcie się, że mogę się nieco spóźniać. Jest ich tyle, że trzeba wybierać starannie
poniedziałek, 11 lipca 2022
Krwawa "Tosca" w Amsterdamie
W ostatnich dniach udałam się na wirtualną wycieczkę do Amsterdamu żeby obejrzeć dwa spektakle Dutch National Opera. Powinnam przewidzieć, że skoro jeden z nich to „Wolny strzelec” swoista podróż na skrzydłach muzy nie będzie w pełni udana. Szczerze mówiąc muza cierpi chyba na ciężką postać alergii na pierwszą operę romantyczną, bo miga się od swoich obowiązków (czyli inspirowania oraz wspierania) przy niemal każdym współczesnym wystawieniu dzieła. A skoro nie tak dawno, bo niespełna rok temu rzecz powiodła się na 200-lecie utworu oraz Konzerthaus Berlin powtórka była raczej mało prawdopodobna. Przy czym uczciwie Wam przyznaję, że pierwsze pół godziny za sprawą reżysera tak mnie znudziło i zniechęciło, że nie potrafię wiele powiedzieć o najważniejszym, muzycznym aspekcie bo porzuciłam seans. Serebrennikov dopisał własne dialogi po angielsku ciągnące się w nieskończość, zafundował nam skrót treści libretta na projekcji wideo i wprowadził nową postać. Wszystko to razem miało być zabawne, a było …szkoda gadać. Żałuję, bo obsada zacna, ale życie jest na takie rzeczy za krótkie. Przy okazji odkryłam nową funkcję w operze, bo w napisach pojawiło się „music dramaturgy.” Ktoś mi wytłumaczy o co kaman? Na szczęście DNO miała dla mnie nie tylko taką propozycję, ale też interesująco zrealizowaną „Toscę”. Poprowadził ją świetnie Lorenzo Viotti, śpiewacy nie byli wokalnie wyrafinowani, ale całkiem przyzwoici : Malin Byström, Joshua Guerrero, Gevorg Hakobyan. Najciekawsza okazała się reżyseria - owszem rzadko bo rzadko, ale tak też się w operze zdarza. Produkcję podpisał Barrie Kosky i jemu muza towarzyszyła na pewno tylko czasem wykazując wisielcze poczucie humoru. Akt pierwszy był niemal całkowicie pozbawiony scenografii – ot szachownica posadzki sugerująca wnętrze kościelne i wszystko. Kilka rekwizytów pojawiło się razem z Zakrystianinem, ale obrazu malowanego przez Cavaradossiego nie zobaczyliśmy, w przeciwieństwie do dość upiornego tryptyku z główkami chórzystów stanowiącego tło Te Deum. Za to przekomarzanki na temat błękitnego spojrzenia markizy Attavanti miały ciekawy epilog – Cavaradossi wręczył Tosce paletę i pędzel, aby sama „namalowała oczy czarne”. Takich drobnych, oryginalnych rozwiązań jest w tej inscenizacji sporo. W przypadku opery znanej do bólu stanowi to atut, zwłaszcza, że nie są stosowane na siłę, a wynikają z tekstu i akcji. Współczesny kostium (w wypadku bohaterki niezwykle elegancki i świetnie się na smukłej figurze Byström prezentujący) w niczym nie przeszkadza i nie narusza struktury dzieła. Można? Można, tylko trzeba wiedzieć, że „Tosca” ma być ”Toscą”, a nie „Salo, czyli 120 dniami Sodomy”. W tym wypadku była. Co nie znaczy, że nie mam zastrzeżeń żadnych, mam właściwie jedno, ale zasadnicze. Kosky bardzo rzecz zbrutalizował, a właściwie wyciągnął brutalność już w tekście tkwiącą na pierwszy plan. Być może wielość przedstawień „Toski” w moim życiu stępiła mi trochę wrażliwość i przyzwyczaiłam się tak, że nie reaguję już na to, co się dzieje a przecież fabuła zawiera rzeczy straszne z torturami i morderstwem włącznie. Tym niemniej nie uważam, żeby oblewanie Cavaradossiego wiadrem czerwonej farby było konieczne. Przy tym jego wędrówka przy więziennym murze i pozostawienie na nim fantazyjnych, krwawych śladów jest kalką z filmu „Desperado”. Tylko tam biały mur znaczył w ten sposób młody Antonio Banderas … Natomiast bardzo mi się podobała scena po śmierci Scarpii, w której oczywiście nie ma ustawiania świeczników przy zwłokach, ale Tosca wykonuje inny, symboliczny gest o tym samym znaczeniu. Nie będę Wam przytaczać większej ilości szczegółowych rozwiązań, sami zobaczcie (DNO udostępnia darmowo przez całe lato) i gwarantuję, że chociaż nie będzie to może „Tosca” Waszego życia, to zapamiętacie ją na pewno, i to nie ze zgrozy. Muzycznie też było jak należy – gwiazdą okazał się dyrygent Lorenzo Viotti. Ze śpiewaków największe wrażenie zrobił na mnie Gevorg Hakobyan, kreujący swym potężnym, ciemnym barytonem (nie bardzo lubię takie gęste, drobne vibrato, ale to kwestia gustu) naprawdę upiornego Scarpię. Malin Byström wzbudziła mój podziw w aspekcie estetycznym – piękny zarówno sopran, jak kobieta ale jakoś mnie nie poruszyło cierpienie jej Toski. Joshua Guerrero ma ładnie brzmiący głos i sympatyczną osobowość, ale na Cavaradossiego dla niego za wcześnie i szczerze mówiąc nie wiem, czy kiedykolwiek dojrzeje do tej roli. Z pozostałych wykonawców podobał mi się Donato Di Stefano jako Zakrystianin, który śpiewał naprawdę dobrze, a od strony aktorskiej miał szansę pokazać zarówno talent komiczny jak dramatyczny. Jeżeli spodobała się Wam ta „Tosca”, pierwsza w Amsterdamie od 24 lat czekajcie na więcej Pucciniego od teamu Viotti-Kosky. W przyszłym sezonie „Turandot” (dobrze, że nie teraz) a w następnym „Tryptyk”. Na pewno nie przegapię.
piątek, 1 lipca 2022
"Rigoletto" i tumult w La Scali
Pospieszyłam się, przyznaję nie bez żalu. Za wcześnie dopisałam Mario Martone do króciutkiej listy moich ulubionych reżyserów operowych. Do tego wniosku doprowadził mnie seans „Rigoletta” transmitowanego z Mediolanu. Widzowie w Teatro alla Scala zareagowali na inscenizację jak to Włosi – żywiołowo, głośno i bez najmniejszych oporów w wyrażaniu własnego zdania, zarówno pozytywnego jak negatywnego. Skutkiem tego powstał niesłychany tumult, aplauz i okrzyki „bravi” mieszały się z chyba nawet silniejszymi protestami, wytupywaniem i wrzaskami „vergogna”. Pomyślałam, że nasz północny zwyczaj nagradzania nawet krańcowo złych produkcji i wykonań kulturalnymi, grzecznościowymi brawkami (z rzadka zdarza się jakiś buczenie) ma swoje znaczące wady. Nie protestujemy, więc nic się nie zmienia. Ja sama zapewne nie nauczę się już gwizdać, tupać i krzyczeć po spektaklu i najwyżej opuszczę ręce przy oklaskach, ale melomani z mniejszym stażem może … A co wywołało gwałtowną reakcję publiczności włoskiej tym razem? Ano, po wieloletnich bojach z regieoper mogę powiedzieć, że … nic szczególnego. Mieliśmy oczywiście wersję współczesną i sporo wątpliwej jakości pomysłów reżyserskich, ale przy tym, co czasem widywałam na scenie nie bolało aż tak bardzo. Było tylko przeraźliwie banalnie i przewidywalnie oraz bardzo filmowo, z obrotówką imitującą ruch kamery. Wypasiony apartament księcia z obowiązkowymi białymi kanapami, zaćpana i zapita kompania – czyż nie widzieliśmy tego już tyle razy? Nie bardzo wprawdzie pojęłam, dlaczego Gilda musiała zamieszkać razem z pracownicami seksualnymi niewysokiej kategorii, ale już obecność łazienki z królującym w niej tronem nieco mnie uspokoiła. Żadna szanująca produkcja regieoper nie może się obyć bez armatury sanitarnej. Dziwiłam się tylko i dziwię nadal, że nikt jeszcze (z tego, co wiem) nie napisał poważnej pracy naukowej o roli sedesu we współczesnej operze, materiału jest w końcu bardzo dużo. Co z innych ciekawostek na temat „Rigoletta” według Martone? Skończył się ogólną, krwawą jatką z plamami krwi zdobiącymi dumnie całą scenografię, ale trudno to uznać za szczególnie oryginalne rozwiązanie. Oryginalny był za to Monterone, który okazał się być ewidentnie chorym psychicznie clochardem. Ale przedstawienie miało też pewne zalety – na przykład drobiazgowo opracowany ruch sceniczny, żaden chórzysta nie został zaniedbany. W zasadzie reżyser nie naruszył też związków między postaciami i ich charakteru. Zawsze to coś …Niestety, muzycznie udało się nie do końca, czemu winien był dyrygent Michele Gamba, jedyny z teamu wykonawczego adresat wściekłych okrzyków dezaprobaty publiczności. Nie bez powodu spotkała go ta przykrość, skutkująca przy okazji pospieszną ewakuacją większej części muzyków z orkiestronu w czasie ukłonów. Panu Gamba należało się chociażby za niemiłosierne zagonienie „Cortigiani” i odebranie tej wstrząsającej arii ciężaru gatunkowego. Z całą pewnością nie zawinił tu Amartüvshin Enkbath , mongolski baryton świetnie śpiewający partię tytułową. Dysponuje on mocnym, prawdziwie verdiowskim głosem wielkiej urody i potrafi ten boski dar wykorzystać. Gorzej ze stworzeniem roli, bo Enkbath nie wykazał cech zwierzęcia scenicznego, ale – co tam, warto było to zignorować i słuchać. Zwłaszcza, że partnerkę miał wyborną. Nadine Sierra jako Gilda podobała mi się zdecydowanie bardziej niż w partii Lucii. Jej sopran, pełniejszy i okrąglejszy niż zazwyczaj u Gildy słyszymy ma piękną, ale nie przesłodzoną barwę. Stworzenie postaci nie również nie sprawiło śpiewaczce żadnego problemu a w bonusie dostaliśmy jak zawsze u Sierry ciepło i urok osobisty. Książe Mantui był w tym spektaklu nie tyle niedobry, co po prostu żaden. Piero Pretti wydał mi się, a rzadko miewałam dotąd takie uczucie wobec tego bohatera, wyblakły. Nie było ani wdzięku wokalnego, który czyni Księcia tak chętnie słuchanym, ani słońca w głosie, ani też ciekawej roli. Gianluca Buratto – Sparafucile i Miarina Viotti – Maddalena pozostali w porządnym standardzie. Ciekawie zaprezentował się Fabrizio Beggi jako Monterone – w czasie przedstawienia zabłysnął dobrym śpiewaniem i aktorstwem, a przy ukłonach pięknym uśmiechem, którego z oczywistych przyczyn nie miał okazji zaprezentować wcześniej. Podsumowując Mario Martone zaleciłabym powrót do Rzymu, który jak się wydaje znacznie skuteczniej niż Mediolan pobudza jego kreatywność.
wtorek, 21 czerwca 2022
"I'm a marionette" - "Turandot" w Berlinie
Sezon 2021/22 kończy się i mamy już w perspektywie produkcje festiwalowe i liczne, letnie koncerty w plenerze. Nie był to jeszcze czas całkiem normalny, co widać w wynikach finansowych publikowanych przez najróżniejsze instytucje kulturalne w kraju i na świecie. U nas mamy na razie rozliczenie zbiorcze (oprócz ciągle rozwojowej afery w Operze Wrocławskiej) i wiemy już, że kultura ma kolosalne długi. Za oceanem też kiepsko, Met nie ma się czym pochwalić – dochód osiągnęła dużo mniejszy niż zakładano, podobne dane docierają z innych miejsc. Płynie z tego i ten wniosek, że wpływy z biletów (lekceważone w Europie i wszędzie tam, gdzie teatry utrzymywane są z dotacji czyli z podatków) mają jednak znaczenie. Niezależnie od tego szefostwo Deutsche Oper Berlin (Unter der Linden) wykazało się sporą hojnością i postanowiło zaprezentować premierę swojej nowej „Turandot” w ramach cyklu „Opera dla wszystkich”, co wiąże się też z darmowym streamingiem. Trafiłam nań przypadkowo i przyznaję, że gdyby nie nazwisko reżysera (tak, wiem, to spora niekonsekwencja z mojej strony) pewnie bym nie oglądała, bo ostatnio z „Turandot” miałam do czynienia aż za dużo. Ale jak tu przepuścić nowiutką inscenizację Philippa Stölzla i nową rolę René Pape? Obsada poza nim na papierze wyglądała nienajgorzej, więc … Po spektaklu okazało się, że jak zwykle w wypadku sztuki niczego przewidzieć się nie da. Stölzl wyprodukował widowisko efektowne, atrakcyjne wizualnie i nawet wewnętrznie spójne, ale dla tych, którzy widzieli bregenckiego “Rigoletta” nieoryginalne a dla tradycjonalistów niestrawne. Ci ostatni mogli doznać szczególnego wstrząsu w finale, który w ramach założonej koncepcji jest bezlitośnie konsekwentny, ale niezgodny z tekstem. Ogólny zamysł właściwie krystalizuje się w scenie zagadek, wcześniej trudno pojąć dlaczego zamiast Turandot mamy wielką marionetę. Dopiero później orientujemy się, że reprezentuje ona wnętrze księżniczki a jednocześnie jest tym, czym ona chciałaby być. Bo, proszę Państwa mimo posiadania nieograniczonej niemal władzy córa niebios wykazuje się licznymi kompleksami (a jak wiemy kompleksy miewają straszliwe, choć niekoniecznie krwawe jak tu konsekwencje dla otoczenia nosiciela). Olbrzymia bliźniaczka stanowi ziemskiej odpowiedniczki alter ego doskonałe. Noszą identyczne stroje, makijaż i perukę, ale realna wersja mimo tych samych atrybutów wydaje się być znacznie mniej atrakcyjna zewnętrznie. Także Calaf okazuje zainteresowanie głównie pięknością na sznurkach, nawet wtedy, gdy zaczyna się ona rozpadać. Traci po kolei perukę, twarz, kończyny aż w końcu zostaje wieloręki szkielet, towarzyszący zdarzeniom jako swoiste memento. Dopiero w finale kiedy Calaf zdobył już miłość żywej Turandot porzuca marzenie o jej doskonałej siostrzycy, ale … za późno. Nie doprecyzuję, bo pierwszy raz w życiu pisząc o powszechnie znanym dziele … nie chcę spoilerować. W każdym razie w moim odczuciu takie zakończenie historii ma sens w ramach założeń reżysera i rozbraja nieprzystawalność lieto fine do minorowego nastroju, w którym zostawia nas śmierć Liu. Pozostaje jedynie “drobna” kwestia rozminięcia się zamysłem autorów, ale kto by na to zważał… Natomiast oszczędziłabym publiczności widoku ciągle unoszącej się i opadającej spódnicy Turandot-lalki pod którą dzieją się rzeczy straszne (bez podtekstów seksualnych). A rozbawił mnie szczerze upiorny i śmieszny zarazem tercet ministrów, zwłaszcza ich numer z parasolkami. Trudno tę produkcję jakoś sensownie podsumować, najlepiej zobaczcie sami. Jedno mogę powiedzieć na pewno – wszystko prawie było w niej zrozumiałe i wiedziałam skąd się wzięło (w przeciwieństwie do omawianej niedawno inscenizacji Ai Wei Weia). No, może z wyjątkiem wielkiej żarówki w roli gongu i napowietrznej, mrożącej krew w żyłach podróży tenora. Muzycznie brzmiało to całkiem nieźle, chociaż na pewno nie ekscytująco. Zubin Mehta dyrygował “Turandot” wiele razy (także w Pekinie), dokonał popularnego nagrania (Sutherland, Caballe, Pavarotti) i wie, co robi. Tym razem poprowadził orkiestrę zdumiewająco energicznie jak na wiek (86), żeby nie powiedzieć nieco hałaśliwie. Nie dopuścił by śpiewacy przeżywali swoje momenty chwały i nie zatrzymywał muzyki po ariach, co spowodowało, że oklaski z konieczności włączały się w akcję dźwiękową. Gwiazdą nr 1 okazała się w spektaklu Turandot - Elena Pankratova, tak być powinno, ale jakoś rzadko rzeczywiście bywa. Jak wiemy znalazła się ona na berlińskiej scenie w zastępstwie Anny Netrebko, którą z niej słusznie wyrzucono. Trudno o lepszą zamianę – zamiast krzykliwej, intonacyjnie niestabilnej divy (chodzi wyłącznie o próby w tej roli) dostaliśmy Turandot śpiewającą zaokrąglonym dźwiękiem, z dobrym legato i prawidłową intonacją. Właściwie nie powinnam się dziwić wspominając niezapomnianą kreację Pankratovej w roli Żony Farbiarza (BSO). Calafem był Yusif Eyvazov, mąż Netrebko, od dawna stała część jej kontraktów (nie czarujmy się, ta kariera by nie się nie zdarzyła gdyby nie ona). Mogło być gorzej, tenor najwyraźniej wciąż nad sobą pracuje bo zaprezentował się dobrze. To oczywiście nie jest rola wielka i pamiętna, bo do tego trzeba mieć odpowiedni instrument. Tym niemniej Eyvazov tego, co ma używa z głową i żarliwie a barwa głosu jest przyjemna, chociaż braki w wolumenie dają się odczuć. Za to najwyraźniej osobistej odwagi i brawury mu nie brakuje, skoro dał się wmanewrować w scenę z gongiem. Ja bym się bała, Nawet nie lotu nad sceną ale bezpośredniej bliskości kierowanej komputerowo marionety. „Dotti” , jak pieszczotliwie nazywała ją obsługa sceny waży w końcu pół tony, a gdyby coś nie zadziałało? Brrr… Kolejne kontrowersje wiążą się z wykonawczynią partii Liu, Aidą Garifulliną, która w niej debiutowała. Problem z nią jest oczywiście natury politycznej, sopranistka należy do grona wiernych wyznawców Putina, ale na szczęście dla siebie nie dała tego ewidentnych dowodów w postaci zdjęć z flagą Donbasu. W Berlinie pozostała więc w obsadzie w przeciwieństwie do Met, gdzie odebrano jej przyszłosezonowy występ w „Weselu Figara” . Liu to rola zazwyczaj przynosząca swej interpretatorce sukces, mająca wielki ładunek emocjonalny a także najprostsza wokalnie z trzech głównych i zaśpiewana przyzwoicie gwarantuje wielki aplauz. Garifullina dysponuje ślicznym głosem, wygląda też pięknie i odpowiednio krucho więc publiczności się podobała, mimo iż „Signore, ascolta” nie zabrzmiało idealnie. René Pape potwierdził niestety plotki o wokalnym kryzysie, w jakim się znajduje, śpiewał tak cicho, że mimo nagłośnienia czasem był kiepsko słyszalny. Za to ministrowie - Gyula Orendt, Andrés Moreno García i Siyabonga Maqungo udali się świetnie, podobnie jak Madaryn - David Oštrek. W sumie – odradzałabym tę produkcję purystom, zdrowiej im zostać przy rutynowej a atrakcyjnej inscenizacji Zefirellego z Met. Ale jeśli macie tego typu przedstawień dosyć, spróbujcie. Mimo autocytatów fantazja wytrawnego opowiadacza historii Stölzla Was nie zawiedzie a przede wszystkim uszy mogą być całkiem usatysfakcjonowane.
P.S. Kontrakt z Met postradała właśnie kolejna rosyjska śpiewacza - Albina Shagimuratova.
piątek, 10 czerwca 2022
11 Konkurs Wokalny im. Stanisława Moniuszki - przed finałem. I po ...
Mamy piątek, 10 czerwca wieczorem. Wysłuchałam prawie wszystkich uczestników dwóch etapów 11 Międzynarodowego Konkursu Wokalnego im Stanisława Moniuszki i sami rozumiecie – jestem cokolwiek zmęczona, bo oprócz tego normalnie pracowałam. Nie bójcie się o stan mego bezcennego zdrowia – chyba nie oszalałam, na ile mogę trzeźwo ocenić. Po tym maratonie czuję się przede wszystkim ogłuszona, bo z setki młodych śpiewaków niewielu nie wytężało głosu do granic możliwości jego i słuchu odbiorców. Nie wiem, jak wytrzymało jury, ale im przynajmniej za to płacą … Ale nie skarżę się, zafundowałam to sobie na własne życzenie. Czego się dowiedziałam o juniorskiej sztuce wokalnej poza obciążeniem tak dużej ilości jej adeptów skłonnością do prześpiewywania ? Przede wszystkim zdumiewa mnie, że aż tak dużo młodych ludzi wybiera ten straszliwie trudny zawód narażając się na olbrzymią ilość różnych obciążeń. Jeśli im się powiedzie, będą żyć w ustawicznym lęku o swoje zdrowie, bezustannie oceniani, ciągle w podróży zakłócającej życie osobiste, podlegli wielu szefom – dyrygentom, reżyserom, casting directorom itd. Rekompensaty w postaci uznania, a nawet uwielbienia ze strony publiczności dozna znikoma ich część, a nawet ci nieliczni codziennie będą słyszeć, że są dobrzy „jak na dzisiejsze czasy”, dla opery jak wiadomo złoty wiek był zawsze kiedyś, w przeszłości. A ci, którym zabraknie szczęścia lub talentu padną ofiarą wielu upokorzeń i zwyczajnej troski o codzienny byt – liczba teatrów raczej się nie zwiększa, a wręcz przeciwnie. A jednak … Naprawdę wszystkich ich za odwagę i pasję podziwiam. Nawet jeżeli trochę krzyczą. Po dwóch etapach nie do końca zgadzam się z decyzjami jury, trudno mi pogodzić się z nieobecnością w finale Wladyslava Tlushcha, Gabrieli Gołaszewskiej, Pawła Trojaka, Gungmina Gwona, Matteo Ivana Rasića i Kyu Choia. Nie bardzo natomiast rozumiem jak znaleźli się w nim Dean Murphy i Xiaomeng Zhan. I chociaż wiem, że narażę sie legionowi fanów Szymona Mechlińskiego nie uważam jego konkursowych występów za szczególnie udane. Złóżcie to na karb mojego gustu, o którym jak wiadomo lepiej nie dyskutować (ale - w nagrodę dla niego nie wątpię). Jutro wieczorem, z orkiestrą wrażenie może być całkiem inne, bo inne będą przede wszystkim proporcje dźwiękowe. Jedno, jak podejrzewam się dla mnie nie zmieni – kandydatka do wygranej, Nombulelo Yende. Zaprezentowała tak dużo różnych możliwości swego głosu, tyle kolorów i fachowości stylistycznej, że już czekam na jej Halkę. Domyślam się też, iż jedna z wyższych nagród pójdzie w ręce Rafaela Alejandro del Angel Garcii. Po koncercie i werdykcie postaram się jeszcze krótko go skomentować. A na razie - Toi toi toi dla całej dwunastki!
Po pierwszej części koncertu finałowego nie wiem, co musiałoby się stać, żeby odebrać Nombulelo Yende zwycięstwo. Za niecałe 2 tygodnie będziemy w TWON słuchać jej starszej siostry Pretty – proszę, postarajcie się w Teatrze Wielkim o występ Nombulelo. Sądząc po reakcji widowni na jej „Halkę” widownia będzie pełna! Szymon Mechliński podobał mi się jako Posa zdecydowanie bardziej niż z towarzyszeniem fortepianu. Za chwilę część druga i - czekamy na werdykt.
Coś jednak stanęło Nombulelo Yende na drodze i niestety było to jury słuchające jakoś inaczej niż zwykli śmiertelnicy. O ile jego wyrok w kategorii głosów męskich był przewidywalny do bólu, w kwestii pań zostałam zaskoczona całkowicie. Niczego nie chcę ujmować laureatce Grand Prix Julianie Grigoryan, która śpiewała dobrze, choć tego typu sopranów jest sporo. Ale – cóż taka uroda konkursów wszelkich, nie mogą się kończyć powszechną aprobatą. Szkoda, a na pociechę prezentuję Wam zdjęcie mojej faworytki, której tegoroczne jury nie doceniło zgodnie z wartością.
poniedziałek, 6 czerwca 2022
Co wolno śpiewakowi?
Dziś nie mam dla Was żadnej recenzji, bo w ostatnich dniach zajmował mnie raczej balet niż opera a nie ośmieliłabym się zdawać relacji z tych spektakli, chociaż dostarczyły mi mnóstwo radości. W każdym razie, gdybyście w przyszłym sezonie gościli w Warszawie i w repertuarze Teatru Wielkiego były akurat „Burza” lub „Dracula” nie zastanawiajcie się ani chwili. Jeśli więc nie tradycyjna recka to co w zamian? Poświęcę ten wpis burzy (nomen omen), która przetoczyła się przez głównie polskie i francuskie media w sprawie, która właściwie nie powinna jej wywołać. Odwoływanie przez śpiewaków udziału w spektaklach zdarza się przecież nagminnie. Przyczyny bywają różne – najczęściej zdrowotne, ale nie tylko i nikt szat nie rozdziera. Owszem, bywa to kłopotliwe dla teatru, zwłaszcza, kiedy zdarza się tuż przed terminem zaplanowanego występu i trzeba szybko znaleźć godne zastępstwo. W konkretnym przypadku, do którego chcę się tu odnosić taka sytuacja nie miała jednak miejsca. Aleksandra Kurzak i Roberto Alagna zgłosili rezygnację z ról w „Tosce” wystawianej przez barceloński Teatro Liceu pół roku przed terminem i zmienników znaleziono nie tylko szybko, ale też dobrych. Skąd więc wziął się problem? Chyba stąd, że gwiazdorska para jasno określiła przyczynę swej rejterady, a była nią produkcja, w jakiej miałaby zaśpiewać. No i się zaczęło. Zarówno Kurzak i Alagna jak przedstawiciele Liceu publikowali w mediach społecznościowych i tradycyjnych serię oświadczeń, wywiadów i wzajemnych dementi. Sopranistka w rozmowie z prominentną polską gazetą użyła nawet kolokwializmu, co nie jest, przynajmniej w sferze publicznej jej codziennym obyczajem. Nie mam środków ani możliwości, alby ustalić stan faktyczny. Korespondencja między agentką tenora a teatrem, którą w końcu udostępnił Alagna wydaje się jednak potwierdzać wersję wydarzeń prezentowaną przez niego i Kurzak. Nie chodzi tu jednak o wrażenia, falę komentarzy czy określanie się po stronie jednej czy drugiej stronie sporu. Niepokoi mnie bardziej sedno sprawy, którym jest według mnie kwestia prosta, a jednak najwyraźniej niejasna. Mianowicie - czy do absolutnej wolności artystycznej mają prawo wszyscy współtwórcy spektaklu, czy tylko niektórzy? Niestety odpowiedź, także w świetle opisanych wydarzeń rysuje się coraz bardziej jako „oczywista oczywistość”. Wszelkie możliwości, zwłaszcza w europejskich teatrach operowych finansowanych z kieszeni publicznej przysługują reżyserowi – śpiewak ma być posłusznym narzędziem w jego rękach. Reżyser przyznaje sobie prawo do nieograniczonej swobody interpretacyjnej, nawet jeżeli jego pomysły stoją w całkowitej sprzeczności z intencjami prawdziwych twórców branego na warsztat utworu. Ci ostatni mają tego pecha, że w większości zmarli dawno temu, więc ich twórczość znalazła się już w domenie publicznej, szkodnikom nie grozi w związku z tym nawet proces sądowy. Najgorsze jednak jest to, że taka postawa stała się współcześnie normą, radośnie wspieraną i zatwierdzaną przez włodarzy domów operowych. W konkretnym przypadku nie sposób nie zauważyć, że szefowie Liceu jednoznacznie opowiedzieli się po stronie „wizji artystycznej” Rafaela Villalobosa. Czy ona była świetna, jak chcą jedni, czy durna, jak uważają drudzy nie ma żadnego znaczenia, każdy może ocenić, jako, że można sobie obejrzeć w sieci (wersja z La Monnaie). Nie będę Wam linkować, jeśli macie taką potrzebę znalezienie nie stanowi trudności. Ważne iż owo arcydzieło myśli reżyserskiej nie ma nic, ale to nic wspólnego z „Toscą” Pucciniego, Illicy i Giacosy. Villalobos, nie mając najwyraźniej pomysłu na „Toscę” zainspirował się postacią i twórczością Pasoliniego. Wyszło jak zawsze w takich przypadkach i osobiście wątpię, czy obiekt tego swoistego hołdu chciałby być uczczony w ten sposób. Niepokoi mnie i smuci, że śpiewacy są traktowani jak mięso armatnie, które ma być posłuszne i wykonywać polecenia reżysera i, broń Boże nie myśleć. O widzu takich spektakli nie ma już co wspominać, widz ma zapłacić za bilet i tyle. Za wciskanie podróby na ryku towarowym płaci złapany na takiej działalności wytwórca, w tym wypadku zaś mamy wolność lub też wizję artystyczną. Wybaczcie, trochę mi się ulało, ale z każdym rokiem cierpliwości do takich działań mam coraz mniej. A żeby nie kończyć wpisu w minorowym i gniewnym nastroju przypominam, że dziś zaczął się 11 Konkurs Moniuszkowski, którego jednej z poprzednich edycji Aleksandra Kurzak jest zwyciężczynią. Liczba zgłoszeń była w tym roku rekordowa (430), do udziału zakwalifikowano 112 osób, z różnych przyczyn wystartować ma 103. Wszystkim będę kibicować i obserwować czujnie.
czwartek, 26 maja 2022
True crime w operze - "Lucia di Lammermoor" w Met
Wśród użytkowników platform streamingowych filmy i seriale true crime to codzienność, popularność tego gatunku zarówno w odsłonie dokumentalnej jak fabularnej rośnie z każdym rokiem. Jeśli wywołać ten temat w kontekście operowym padają zazwyczaj tytuły werystyczne ze sztandarowymi „Pajacami” (z historią znalezioną podobno w prasie codziennej) na czele lub wymienia się „Bal maskowy”. Dzieła romantyczne nie przychodzą nam na myśl jako pierwsze. Niby wiemy, że „Lucia di Lammermoor” miała swe źródło w zdarzeniach rzeczywistych, ale kojarzymy ją raczej z powieścią Waltera Scotta niż szukamy autentycznych pierwowzorów postaci. Przy okazji wystawienia opery Donizettiego w Met pogrzebałam troszkę i dowiedziałam się kilku ciekawych rzeczy. A było tak … W roku 1669 świeżo uszlachcony (dosłownie przed rokiem) James Dalrymple, obecnie pierwszy wicehrabia Stair i jego małżonka Margaret postanowili wydać za mąż swą najstarszą córkę Janet. Dziewczę było już uczuciowo związane z Archibaldem lordem Rutherfurd, ale rodzice wybrali jej innego narzeczonego. Archibald nie był dla nich właściwym kandydatem – tytuł miał równie świeżej daty co oni, poza tym dwie rodziny dzielił antagonizm polityczny. Porywami dziewczęcego serca nie przejmował się nikt. Oryginalny jego wybranek nie wyglądał podobno na bohatera romantycznego, miał mieć czerstwą, rumianą cerę i uwielbiać konie oraz wiejskie życie. Janet go jednak kochała. Kiedy wydano ją za mężczyznę zdaniem rodziców znacznie bardziej odpowiedniego, lorda Davida Dunbara, pana na Baldon Castle nie protestowała poddając się woli starszych. I wiemy jaki to miało koniec. Otóż nie do końca wiemy, bo cała historia stała się swoistą legendą i z każdym dniem dodawano do niej nowe, plotkarskie szczegóły. Kiedy dotarła do Waltera Scotta (w łańcuszku przekazicieli znajdziemy nawet słynnego ze swych dzienników Samuela Pepysa) wyglądała już cokolwiek inaczej niż na początku. W końcu minęło półtora wieku. Scott dołożył swoje i tak zyskaliśmy „The Bride of Lammermoor”. W rzeczywistości zamach Janet Dalrymple (a właściwie już lady Dunbar) na małżonka nie był bezpośrednim skutkiem szoku wywołanego nocą poślubną. Państwo młodzi pobrali się bowiem 12 sierpnia 1669 roku i uroczystości weselne trwały 12 dni (nic w tym dziwnego, zjechanie się całego klanu na imprezę musiało wówczas zając mnóstwo czasu). Dopiero 24 sierpnia świeżo poślubieni przenieśli się z Carscreugh do właściwej siedziby, Baldon Castle. Co i jak dokładnie tam zaszło nie wiemy – pewne jest tylko to, że Janet zaatakowała Davida jakimś ostrym narzędziem raniąc go poważnie, ale … nie śmiertelnie. Przeżył, lecz musiał być człowiekiem cokolwiek pechowym, bo jego śmierć trzynaście lat później nie nastąpiła ze starości ani nawet innych przyczyn naturalnych. Zmarł skutkiem wypadku konnego. Wróćmy jednak do roku 1669, kiedy to Janet opuściła świat doczesny 12 września i nikt dziś nie wie dlaczego. Zgon mógł nastąpić skutkiem mężowskiej samoobrony, udanej próby samobójczej lub innych przyczyn. I tu mamy kolejną tajemnicę, z pogrzebem niedoszłej zabójczyni czekano bowiem aż 18 dni, co może wskazywać na odejście z własnej ręki. W każdym razie wszystko co zaszło musiało odcisnąć niezatarte piętno na całej, dużej (Janet miała 4 siostry i 5 braci) rodzinie Dalrymple. Zwłaszcza, że mimo braku internetu i szeroko dostępnych massmediów historia rozchodziła się coraz szerzej i obrastała w coraz nowe, niezgodne z faktami sensacje. Porzućmy teraz nieszczęsną Janet i jej familię i zajmijmy się Donizettim. Kiedy zainteresował się powieścią aktualnie bardzo popularnego pisarza podjął ryzykowną decyzję powierzenia libretta niemal debiutantowi. Salvatore Cammarano jak dotąd napisał tylko jeden tekst i to jako współautor, ale miał bogate doświadczenie teatralne jako pracownik obsługi sceny. Malował też dekoracje. Wydaje się, że przez ten czas terminowania sporo się nauczył o teatrze i wiedział, czego on potrzebuje. Kiedy więc doszło do realizacji zamówienia uznanego i podziwianego już kompozytora przykroił literacki oryginał Scotta do rozmiarów akceptowalnych. Przede wszystkim ograniczył wydatnie ilość postaci niektórych pozbywając się zupełnie (np. rodziców Lucii) a inne skondensował. Powstało bardzo efektywne dramaturgicznie i w guście epoki libretto, którego jak wiemy Donizetti nie zmarnował. Dzieło obu panów zyskało olbrzymie powodzenie już na premierze i trwa ono do dziś bez chwili przerwy. Właściwie każdy operomaniak z pewnym stażem ma za sobą wiele inscenizacji „Lucii di Lammermoor”, tak też jest w moim przypadku. Poprzednia nowojorska produkcja zapisała mi się w pamięci dosyć mocno, bo była to moja pierwsza kinowa transmisja z Met a w spektaklu brali udział Mariusz Kwiecień oraz Piotr Beczała. To się zdarzyło 7.02.2009 i rola Enrica sprawiła, iż znany już wcześniej i lubiany młody baryton został mym ulubionym śpiewakiem. Przypuszczałam wtedy, że będę go podziwiać na scenie jeszcze wiele lat, ale jak wiecie tak się nie stało, bo Kwietniowi nawaliło zdrowie. Życie nie znosi próżni, więc dziś Enrico w Met ma twarz i głos Artura Rucińskiego. Reżyserię tej nowej produkcji powierzono Simonowi Stone, którego prace („Umarłe miasto” w BSO, „Traviata” w Paryżu i "Tristan i Izolda" na festwalu w Aix) jak dotąd lubiłam, więc czekałam z nadzieją. Publikacja zdjęć i komentarzy popremierowych znacznie ją ostudziła, przynajmniej co do wizualnej warstwy, ale dopóki nie widziałam nie miałam prawa się wypowiadać. Teraz już mam i uważam, że chociaż nie było aż tak źle, jak mogłabym przypuszczać chwalić zanadto nie ma czego. Co mi przeszkadzało? Głównie bardzo gruba krecha, jaką nakreślono sylwetki postaci, łopatologia, która świadczy o braku zaufania do inteligencji widza oraz cała zabawa z kamerzystami. Panów śledzących poczynania bohaterów pokazywano nam często, a widownia Met była w związku z tym skazana na obserwację kamerzystów filmujących … innych kamerzystów. A plątali się oni po scenie zupełnie bez potrzeby, bo dodatkowe obrazy akcji dziejącej się w innym miejscu dekoracji wyświetlane nad sceną powodowały wizualny chaos i nie sprzyjały skupieniu. Poza tym mieliśmy jeszcze film tłumaczący nam z subtelnością młota pneumatycznego co też oczyma duszy widzi szalejąca Lucia. Naprawdę, my to wiemy. Mamy muzykę, tekst libretta i nawet jego tłumaczenie. Nie bardzo mogę też zaakceptować protagonistkę zlaną sztuczną posoką od stóp do głów. Ericowi Ferringowi należy tylko współczuć, że musiał tak długo leżeć, podobnie udekorowany litrami krwi w niewdzięcznej roli zwłok Artura. Chyba jednak wolałabym wrócić do ganionej w momencie powstania, mieszczańskiej inscenizacji Mary Zimmerman. Zdecydowanie więcej pozytywnych uczuć wywołała u mnie muzyczna strona transmisji z dyrygowaniem Riccarda Frizzy na czele. Wśród śpiewaków najlepszą kreację wokalną stworzył Artur Ruciński – finał jego sceny w pierwszym akcie zachwycił nie tylko amerykańskich słuchaczy. W roli Enrica pamiętam go z TWON (obok wspaniałej Lucii Aleksandry Kurzak), od tego czasu bardzo rozwinął się zarówno jego głos, jak interpretacja. A przez cały spektakl miałam wrażenie, iż Ruciński nieźle bawi się graniem zaćpanego i zapijaczonego psychopaty, bo takim uczynił Enrica reżyser. Stali czytelnicy wiedzą, że bardzo szanuję i lubię Javiera Camarenę, ale tym razem na usłyszenie pełni jego możliwości musieliśmy poczekać do sceny finałowej. Co zresztą świadczy o rozsądnym rozplanowaniu sił – jeśli borykał się on z jakimś problemem słusznie zachował to, co najlepsze na koniec, który w tej operze należy do tenora. Mnie niezmiennie najbardziej wzrusza „Tu che a dio spiegasti l'ali” – oczywiście gdy jest dobrze zaśpiewane, a było. Nadine Sierrę tylko raz słyszałam na żywo jako Lucię i to jedynie we fragmentach partii. Kilka lat temu młodziutka sopranistka towarzyszyła Mariuszowi Kwietniowi w jego warszawskim koncercie galowym i już wtedy (jeszcze przed debiutem w Met) wiadomo było, że obserwujemy narodziny gwiazdy. Dziś Sierra świeci pełnym blaskiem a jej głos, chociaż pozostał słodki i śliczny zyskał na pełni brzmienia. Jako Lucia miała drobne kłopoty z cabalettą w pierwszym akcie, ale potem śpiewała już naprawdę dobrze. Zarówno ona jak Camarena dysponują też atutem niebagatelnym – urokiem osobistym i ciepłem (to nie ma nic wspólnego z czysto zewnętrznymi cechami, bierze się ze środka), mieliśmy więc parę wyjątkowo sympatycznych amantów. Christian van Horn w nagłym zastępstwie za Petera Rose bardzo porządnie wykonał rolę Raimunda. W sumie po tym spektaklu zostanie mi w pamięci znakomity Frizza i takiż Ruciński. Reszta – just OK. Mam nadzieję, że produkcja Simona Stone nie przetrwa w Met za długo, bo nie jest tego warta.
Subskrybuj:
Posty (Atom)






































