Przy okazji
madryckiej premiery "Roberta Devereux” pisałam trochę o samym utworze, nie
będę się więc powtarzać. Muszę tylko dodać, że osoby wrażliwe historycznie
powinny od niego trzymać raczej z
daleka, ale to można powiedzieć o znakomitej większości oper opartych
teoretycznie na faktach. Wymowa „Roberta” jest także okropnie denerwująca z
feministycznego punktu widzenia – trudno wybaczyć zrobienie z jednej z najmocniejszych żeńskich indywidualności w
dziejach rozhisteryzowanego kobieciątka, porzucającego koronę z powodu utraty kochanka. Ale - taki był dziewiętnastowieczny punkt
widzenia i raczej nie należy mieć do kompozytora i librecisty pretensji, że nie
byli w tym względzie rewolucjonistami. Niepodległy duch żeński ma dziś
wystarczająco dużo prawdziwych powodów do buntu, aby walczyć z wiatrakami. Kiedy
się przyjmie, że postaci całkiem przypadkowo noszą znane skądinąd imiona a wizerunek królowej tylko kogoś nam
przypomina - rzecz już nie drażni. W
spektaklu transmitowanym z Met sir David McVicar zrobił wszystko po bożemu, a to wystarczający
powód, by być mu wdzięcznym i skupić się
na muzyce nie gubiąc przy tym scenicznej akcji. Jeśli ktoś spotyka się z
„Robertem” po raz pierwszy i nie miał okazji przeczytać jej streszczenia może
mieć pewien kłopot bo libretto należy do kategorii „wszystko, co najważniejsze
zdarzyło się już wcześniej a my obserwujemy tylko konsekwencje” . Poza tym nie
wiadomo właściwie, czemu opera nosi taki tytuł, skoro ewidentnie główną
postacią jest w niej królowa, zaś Robert Devereux (bardziej znany pod swym
tytułem – hrabiego Essex) to najmniej
ciekawa w niej postać. McVicar uczynił
go jeszcze bardziej oślizgłym (gdyby chociaż był pełnokrwistym czarnym
charakterem, ale nie …) każąc mu czulić się do wszechmocnej kochanki zanim wreszcie
powie jej przynajmniej część prawdy. Pod pewnymi względami przypomina to
„Poławiaczy pereł” - kochankowie, którym
teoretycznie powinniśmy kibicować są na tyle niesympatyczni (ona zdradza męża,
on najbliższego przyjaciela, któremu składał płomienne przysięgi), że zaczynamy
identyfikować się z pozostałą dwójką. W wypadku tego konkretnego spektaklu
reżyser nam w tym jeszcze pomógł (przy wydatnym udziale Kwietnia oczywiście),
bo książe Nottingham kocha tu oboje swoich krzywdzicieli a jego finałowe „sangue volli, e sangue ottenni” (krwi żądałem i krew dostałem”) jest raczej świadectwem
rozpaczy i zrujnowanego życia niż triumfem mściciela. Jakby zresztą nie
przesuwać akcentów i nie układać stosunków między protagonistami jeżeli mamy do czynienia, jak w tym przypadku
z reżyserem szanującym inscenizowane dzieło najważniejsze jest to, co niesie ze
sobą muzyka. Co nie zmienia faktu, że patrzyłam na ekran z pewną nostalgią –
takie rzeczy już chyba tylko w Met, proszę Państwa. To pewnie jedyny teatr,
który jednocześnie ma odwagę pokazywać inscenizacje ostentacyjnie konserwatywne
i jedyny, który mimo sporych kłopotów finansowych stać na takie spektakle. Nie
mam pojęcia, ile kosztowała ta bogata, ale nieprzytłaczająca scenografia
autorstwa samego McVicara, ile niesamowite
kostiumy Moritza Junge , które (może z wyjątkiem pierwszego, demonstracyjnie
teatralnego stroju królowej) sprawiały
wrażenie wehikułem czasu przeniesionych z XVI wieku. Przygotowanie tego
wszystkiego musiało trwać wiele miesięcy i gigantycznej pracy ogromnego zespołu
ludzi. W epoce powszechnego cięcia kosztów takie produkcje są coraz rzadsze,
więcej, stają się pewnego rodzaju ekstrawagancją. Dobrze jednak, że jeszcze się
zdarzają. A teraz – do meritum, czyli do muzyki. Tym razem próbowałam podejść
do rzeczy inaczej niż zwykle, zignorować własną pamięć i archiwa nagraniowe.
Zapomnieć o Motserrat Caballe, Leyli Gencer, Beverly Sills, Edicie Gruberovej,
Marielli Devii w roli królowej Elżbiety, o Placido Domingo, Jose Carrerasie i
Roberto Alagna w partii tytułowej, wreszcie o Piero Cappuccillim i jego
Nottinghamie. Pewnie nie muszę dodawać, że nie do końca się udało, bo … po
prostu tak się nie da, niestety. Konia z rzędem temu, kto potrafi wyłączyć w
głowie swą wewnętrzną porównywarkę . Ale bardzo się starałam skupić na tym, co
słyszę i nie być jak tatuś Luciano Pavarottiego, który podobno po każdej
premierze syna w jakiejś nowej roli wysyłał mu telegram z prostym tekstem „ten
to a ten był lepszy”. I może nawet by mi się powiodło, gdyby nie wspominana już
na początku posta madrycka produkcja „Roberta Devereux”. Przyczyna jest
oczywista –rola Elisabetty . Rzecz to z gatunku morderczych, rzecz wymagająca …
wszystkiego: dużej skali głosu, absolutnej pewności intonacyjnej, biegłości w ozdobnikach,
nieskazitelnego stylu, fenomenalnej kondycji a na dodatek zawierająca w sobie sporą
rozpiętość krańcowych emocji, które czasem powinno się wyrazić jednocześnie .W
Ameryce Sondra Radvanovsky była za tę
kreację fetowana ponad miarę, troszkę chyba na zasadzie „nasza własna diva
wreszcie otrzymuje laury, które jej się od dawna należały”. Rzeczywiście,
śpiewaczka przez lata traktowana przez Met nienajlepiej, w każdym razie poniżej
swojego talentu i możliwości doczekała się wreszcie momentu chwały. Miałam
jednak poważny problem z jej królową – owszem, wszystkie nuty, nawet te
najwyższe były na miejscu, owszem, z imponująca odpornością Radvanovsky
dotrwała do finału, w którym zresztą była najlepsza. Przy wydatnej pomocy
kostiumów i charakteryzacji stworzyła też przemyślaną kreację sceniczną.
Wszystko to prawda i należy podziwiać, ale brzmiało jak Verdi, i to z
późniejszego okresu a belcanta nie było wcale. I może gdyby nie Mariella Devia,
którą ciągle mam w uszach nie raziłoby mnie to tak bardzo, ale gdy sobie
przypomnę tę 67-letnią Włoszkę … porównywarka włącza wbrew mojej woli, mimo
całej życzliwości i sympatii, którą darzę Radvanowsky. Matthew Polenzani
również stanowi dla mnie pewien kłopot, tyle, że całkiem innego rodzaju. Trudno
cokolwiek zarzucić stylowości jego kreacji wokalnej, od tej strony jest on
znakomity. Akceptacja barwy głosu zależy od gustu, z pewnością to nie to, co
tygrysy lubią najbardziej ale nie w tym sprawa. Chyba zwyczajnie wolę go
słuchać niż oglądać na wielkim ekranie. Polenzani sprawia na mnie wrażenie
milutkiego, ale ciapowatego nieco misia, który nijak nie usprawiedliwia
miłosnego szału kobiecych bohaterek. Może dla większości widzów owa cecha nie
ma znaczenia, ale mnie się wydaje, że przenosi się trochę na śpiew, który nabiera
pewnej denerwującej jękliwości. Podkreślam – tak to brzmi od mojej strony i
nikogo nie próbuję do tej opinii przekonywać. Mariusz Kwiecień jak zawsze dał
pełną, bogatą kreację sceniczną. Ponieważ jednak właściwie od początku występów
w partii Nottinghama zmaga się z silnymi atakami alergii musiał ostrożnie
operować głosem, co momentami dało nawet dobry efekt nie pozwalając mu krzyczeć,
ale też mocno utrudniło „zarządzanie barwą”. Tym niemniej aria w jego wykonaniu
była piękna i wzruszająca a postać pełnokrwista także wokalnie. Najlepiej
słychać to było w duecie z niewierną małżonką, który wypadł znacznie ciekawiej
i goręcej niż jej duet miłosny z Robertem. Elīna Garanča w moich oczach i uszach
okazała się atrakcją wieczoru, co wcale nie było oczywiste i łatwe, bo Sara ma
z tej czwórki najmniej do zaśpiewania. Ale jak smacznie wykonała to
„najmniej” Garanča! Piękne wszystko –
głos, frazowanie, legato, nienaganna stylowość, dobra kreacja aktorska i
wreszcie uroda samej artystki złożyły
się na wspaniałą całość. Już ostrzę sobie zęby na późnojesienną „Faworytę” z
Monachium. I mam serdeczną nadzieję, że będzie ona lepiej dyrygowana niż „Roberto Devereux” przez Maurizio Beniniego.
Owszem, Met dysponuje jedną z najlepszych orkiestr operowych na świecie, ale to
nie wystarczy, jeżeli dyrygent prowadzi ją rutynowo, hałaśliwie, z dziwnymi
zmianami w tempach. Śpiewacy także nie czuli się bezpiecznie pod batutą
Beniniego, widać to było doskonale po licznych, zdezorientowanych spojrzeniach
w jego stronę. Szkoda. Mimo jednak wszystkich tych zastrzeżeń cieszę się, że
zdecydowałam pójść do kina i nie żałuję ani poświęconego czasu, ani pieniędzy
za bilet.
poniedziałek, 18 kwietnia 2016
wtorek, 12 kwietnia 2016
"Jolanta" w Paryżu
„Jolanta”
nigdy nie zadomowiła się w stałym repertuarze teatralnym ale w ostatnich latach wraca na światowe
sceny regularnie. Ze względu na swą długość bywa zestawiana z innymi dziełami,
czasem zaskakująco - np. z „Głosem
ludzkim” Poulenca, z „Persefoną” Strawińskiego czy, jak u nas z „Zamkiem
Sinobrodego” Bartoka. Za każdym razem inscenizatorzy próbują jakoś uzasadnić te
złożenia dokonując wyczynów z punktu widzenia logiki nieco karkołomnych. W
Paryżu ostatnio próbowano, przynajmniej od strony muzycznej zachować
jednorodność stylistyczną i „Jolanta” wylądowała w parze z … „Dziadkiem do
orzechów”, połączona z nim w organiczną całość (np. druga część spektaklu
zwierała końcówkę opery i początek baletu). Wykorzystano przy tym chwyt
doskonale znany: historia Jolanty stała się prywatnym przedstawieniem granym na
urodzinach Marie, protagonistki baletu. A tak, Marie a nie Klary bo reżyserię
powierzono komuś, kto z upodobaniem na kanwie libretta pisuje historyjki własne
zmieniając nie tylko relacje pomiędzy postaciami, ale nawet imiona … Na
szczęście w tańcu ciągle najważniejszy jest choreograf i to on ponosi odpowiedzialność za „Dziadka
do orzechów” . Nie będę się wymądrzać na temat pracy Beniamina Millepied’a bo
się na tym nie znam ani trochę, mogę tylko powiedzieć, że mnie się takie
niezupełnie tradycyjne podejście do tematu podobało. Natomiast w części dla
mnie zasadniczej, czyli w operze od strony inscenizacyjnej zachwycać się nie
było czym. Dmitri Tcherniakov powrócił
do swej aż za dobrze już znanej maniery realizacyjnej i znaleźliśmy się w ciasnej przestrzeni
mieszczańskiego saloniku w czasach, sądząc po kostiumach tuż przed
rewolucją. Może powinnam być wdzięczna,
że to przynajmniej nie współczesna brzydota, ale jakoś nie potrafię. „Jolanta”
jest baśnią symboliczną i takie dosłowne przełożenie na konkret daje rezultat
znacznego spłaszczenia zarówno całej
historii, jak i tego co ona znaczy. Przeniesienie akcji z odrealnionego
średniowiecza w precyzyjnie określony czas tuż przed katastrofą przekazu nie
pogłębiło, ale jakiś pozytyw mogę jednak wskazać. Ku mojemu zaskoczeniu dotyczy
on znakomicie dopracowanego drugiego planu, gdzie pozornie mniej ważne postacie
okazały się pełnokrwistymi ludźmi, nie zaś tylko manekinami używanymi w celu
podawania krótkich replik protagonistom, jak to często bywa. Zyskała na tym
przede wszystkim trójka bohaterów: Marta i Bertrand, którzy okazali się
małżeństwem z wieloletnim stażem a ich wzajemną więź pokazano ładnie i ciepło
oraz Robert. Ten ostatni, najczęściej traktowany obojętnie tu zyskał wyrazistą
i sympatyczną osobowość jako zakochany z całą młodzieńczą zapalczywością i
rozpaczliwie acz honorowo usiłujący się pozbyć niechcianej narzeczonej. Ogólnie
– ta „Jolanta” nie bolała i nie budziła
zasadniczego protestu, tylko … magia gdzieś uleciała. A raczej uleciałaby,
gdyby nie Sonia Yoncheva śpiewająca partię tytułową, nie tylko pięknie wokalnie, ale też z wzruszającą prostotą i
czystością przekazu nadającą Jolancie specyficzną świetlistość, bez której tej
postaci nie ma (ta szczególna cecha umknęła na przykład Annie Netrebko). Na jej tle Arnold Rutkowski wypadł nieco blado
– wyśpiewał wszystko, co trzeba bardzo porządnie, a rola Vaudemonta do łatwych
nie należy, ale to już nie ten piękny głos znany dobrze ze sceny TWON (dziwne,
bo wiek nie po temu). Aleksander Tsymbaliuk zaprezentował się jako
nieoczekiwanie przystojny król Rene, doskonale też sprawdził się wokalnie. Nie
przepadam za drobną, gęsta wibracją w tym głosie ale to taka moja osobista
fobia, przynajmniej brzmiał on aksamitnie i dół skali ma jak na słowiańskiego
basa przystało. Trzeba trafu, że jedynym numerem z „Jolanty”, który zyskał
sobie jaką taką popularność jest aria barytonowa „Kto mozhet sravnitsa s
Matil’daj majej”. André Jilihovschi wykonał ją nieźle, ale niestety nie
potrafię wyrzucić z uszu interpretacji Hvorostovskiego i Kwietnia – obaj byli w
niej świetni. Vito Priante jako lekarz Ibn-Hakia, Elena Zaremba jako Marta i
Gennady Bezzubenkov jako Bertrand stanowili obsadę w tych partiach luksusową i
zostawili jak najlepsze wrażenie. Podobnie jak dyrygent Alain Antinoglu doskonale oddający wraz z
prowadzoną przez siebie orkiestrą łagodną melancholię muzyki Czajkowskiego.
poniedziałek, 4 kwietnia 2016
Potrzebna pomoc dla Jacka Janiszewskiego
Smutno i trudno się
takie posty pisze, ale czasem trzeba, czasem to artyści potrzebują pomocy od
nas, swojej publiczności. Jacek Janiszewski, polski bas znalazł się właśnie w
takiej sytuacji. Choroba wyklucza go na razie z działalności zawodowej, a po
wycięciu większości guza mózgu pozostały konsekwencje w postaci konieczności
długiej i kosztownej rehabilitacji. Pan Jacek znany jest z występów zarówno w
polskich, jak niemieckich teatrach operowych. Wygrał, do spółki z Aleksandrą
Kurzak Konkurs Moniuszkowski, w słynnych spektaklach „Don Giovanniego” był Leporellem u boku Mariusza Kwietnia. W
Warszawie słyszeliśmy go ostatnio w grudniu 2013 , w „Jolancie”. Przyjaciele i
koledzy są właśnie w trakcie skrzykiwania się i planowania specjalnego koncertu na jego rzecz i
warto być na widowni. Na razie jednak można pomóc wpłacając pieniądze na
uruchomione przez Fundację Polcanart konta, koniecznie z dopiskiem „Pomoc dla
Jacka”
Bank BGŻ BNP Paribas: EUR 97 2030 0045 3110 0000 0034 6790 (S.W. I. F. T.: GOPZPLPW – konto w euro).
Jeśli możecie, przyjdźcie na koncert, który odbędzie się 16 czerwca w TWON a wśród wykonawców Janusz Olejniczak i Tomasz Konieczny, ale nie to w tym wypadku jest najważniejsze. Jeśli możecie
poświęcić drobną kwotę – zróbcie to, proszę. Posłuchajcie z jaką niebywałą
dyskrecją i kulturą mówi o swojej chorobie Jacek Janiszewski – bez powoływania
się na słynne nazwiska i podpierania nimi.
Jacek Janiszewski nie
jest moim krewnym ani przyjacielem. Ale kto, jeśli nie my, kochający operę i
jej artystów miałby pomóc jednemu z nich?
sobota, 26 marca 2016
"Bal maskowy" w Monachium zamajaczony
„Bal
maskowy” jest jedną z moich ukochanych
oper: nic mnie w niej nie uwiera, wszystko się podoba i cieszy. Libretto,
proste i sensowne zawiera to, co powinno i nic ponad, akcja rozwija się
logicznie, nie ma opowieści o przeszłych wydarzeniach i ich konsekwencjach w
teraźniejszości a bohaterowie zostali nakreśleni z pewną dbałością o
psychologiczne prawdopodobieństwo. Partytura stanowi połączenie pozornej
lekkości z dramatem, oba czynniki w idealnych proporcjach. Najlepiej to słychać
w scenie z Ulricą, gdzie groza wprowadzana przez wróżkę równoważona jest przez
niepoważny stosunek Riccarda do jej słów.
Mamy też pięć atrakcyjnych partii wokalnych a i śpiewacy drugoplanowi
nie mają na co narzekać. Kiedy dowiedziałam się, że „Bal” wystawi Bayerische
Staatsoper poczułam nadzieję zmieszaną z
obawami – monachijski teatr poziom muzyczny trzyma niemal zawsze, ale zdarzają
mu się spektakle straszliwe od strony inscenizacyjnej (niejedno już w operowym
życiu widziałam, ale tamtejszy „Don Giovanni” nadal prześladuje mnie w koszmarnych wspomnieniach). Tym razem
Johannes Erath nie przygotował czegoś szczególnie okropnego, patrzyło się na
scenę nawet z pewną przyjemnością, tyle, że nic się nie zgadzało z librettem
zaś pomysły reżyserskie były raczej schematyczne. Nie chodzi tu nawet o zmianę
czasu akcji na lata dwudzieste ubiegłego wieku (ostatnio modny okres), ale o
koncepty realizowane już wielokrotnie na scenach całego świata niemal zawsze
bez powodzenia. Muszę przyznać, że irytuje mnie mocno tłumaczenie wszystkiego poetyką
snu ewentualnie majaczeniem konającego samobójcy i próba upchnięcia w ten
sposób dosyć absurdalnych chwytów. Przykłady
można mnożyć, ale wystarczy kilka.
Przede wszystkim cała akcja rozgrywa się w jednym (efektownym) wnętrzu,
które pozostaje wciąż takie samo: schody (owszem, znów one) dominują nad
całością, ale mamy też sporych rozmiarów łoże. Bywa ono sypialnią Riccarda lub
małżeńską, przy tym siłą zapisanego tekstu przewalają się przez nie tłumy.
Ulrica pojawia nam się przy pierwszych taktach uwertury mając chyba być upostaciowanym przeznaczeniem, to ona
podaje rozważającemu samobójstwo Riccardowi broń, ona podsuwa Amelii truciznę.
Przy tym oczywiście w niczym nie przypomina czarownicy z libretta, nosi elegancką,
czarną suknię i długie blond włosy. Poza tym tłok na scenie momentami robi się
okropny, bo mamy na niej także dublujących śpiewaków aktorów, co nie dodaje
całości żadnych nowych znaczeń. Przy okazji ta podwójność rozbija w finale
efekt dramatyczny, kiedy to martwy już Riccardo spoczywa na łożu zaś tenor
śpiewa w najlepsze (przynajmniej nie musi padać i udawać konającego). Tego typu
pomysły nie są niczym nowym, zaskoczyła mnie tylko Oscar (owszem, jest kobietą)
wpijająca się namiętnie w usta Renata. W sumie – od strony wizualnej wszystko to
jest ładne i efektowne tylko – bez sensu. Za to od strony muzycznej spektakl
był wysoce satysfakcjonujący, co w sporej części okazało się zasługą niemal
80-letniego debiutanta – Zubin Mehta nigdy wcześniej „Balu maskowego” nie
prowadził. Tempa wybrał raczej rozsądne (słyszałam narzekania, że za wolne,
mnie one odpowiadały), ładnie dopieścił detale, doskonale panował nad dynamiką
dźwięku, co w tym utworze nie jest proste. Kojarząc Mehtę z raczej przeciętnymi
wykonaniami Verdiego zostałam przyjemnie zaskoczona. Piotrowi Beczale (było to moje pierwsze zetknięcie z nim w tej
roli) nieco zabrakło lekkości i swobody w początkowych fragmentach roli, ale
już od „Di tu’ se fedele” słuchanie go
stało się czystą przyjemnością. Beczała nie jest aktorem naturalnym ani tym
bardziej „zwierzęciem scenicznym” lecz był
dobrym Riccardem (służy mu zarówno kostium z lat dwudziestych jak i filuterny wąsik). George Petean zastąpił jako
Renato chorego Simona Keenlyside i ośmielam się stwierdzić iż ta zamiana w
warstwie wokalnej była bardzo korzystna. Petean z latami wyrósł na prawdziwego
baritone verdiano a i barwa jego głosu może zachwycić. Okka von der Damerau
bardzo mi się podobała jako Ulrica – dysponuje instrumentem nieco lżejszym niż
się zazwyczaj w tej partii słyszy, ale w niczym jej to nie przeszkadza. Sofia
Fomina miała więcej do zagrania, niż
najczęściej w partii Oscara bywa i wywiązała się z zadania dobrze. Śpiewała
nieźle, ale nie porywająco. Za to obaj spiskowcy, Samuel – Anatoli Sivko i Tom
– Scott Conner okazali się
pierwszorzędni. Bohaterką wieczoru była
Anja Harteros i mam świadomość, a nawet pewność, że wiele osób się ze mną nie
zgodzi. To pewnie ci, którym podoba się ona wyłącznie w Straussie i ci, co nie
przepadają za tą specyficzną, chłodną barwą głosu. Rzeczywiście, przynajmniej
role verdiowskie nie zawsze jej się udają, czego przykładem ostatnia Aida. Poza
tym Harteros wydaje się czasem księżycowo odległa i nie z tego świata, co
tworzy dystans między nią a słuchaczem. Ale potrafi też zapewnić szczęśliwemu
odbiorcy przeżycia niemal transcendentalne, czego żadna inna współczesna
sopranistka nie umie. Przy tym magia jej osobowości jakoś trudno przenosi się
przez ekran, dopiero spotkanie z Anją Harteros na żywo oddaje sprawiedliwość
jej wykonawczej sztuce. Partia Amelii jest specyficzna – o ile Riccardo czy
Renato w trakcie trwania opery się zmieniają zgodnie z rozwojem sytuacji, ją
poznajemy od razu we wcieleniu dramatycznym. Nie ma żadnej wątpliwości, iż
niechciana miłość jest dla niej tragedią
i że Amelia ani przez chwilę nie rozważa (mimo, iż kocha z całego serca)
możliwości poddania się temu uczuciu i złamania przysięgi danej mężowi. I to
wszystko w głosie Harteros było, mimo, że nierozsądny (bardzo delikatnie rzecz
ująwszy) reżyser kazał jej … czaić się na śpiącego Renato z poduszką w
niedwuznacznym zamiarze usunięcia go z tego świata. Poetyka snu czy też zwykły,
w najmniejszym stopniu nie boski idiotyzm? W każdym razie Harteros śpiewała
swoje i to jak! Była dramatyczna, była wzruszająca, tessitura roli nie
sprawiała jej problemów i to typowe dla niej przepiękne pianissimo! Oceńcie sami - link prowadzi do całości.
Bayerische
Staatsoper ogłosiła już swoje plany na następny sezon i są one bardzo
interesujące, znacznie ciekawsze niż Met. Na pewno będzie czego słuchać, z
oglądaniem w Monachium bywa różnie. Nie podano jeszcze planu transmisji, mam nadzieję,
że pierwsza premiera sezonu się w nim znajdzie, ale tak czy tak ja się wybieram
na „Faworytę” z Garancą, Kwietniem i nieodłącznym od niego ostatnio Polenzanim.
Warto zajrzeć na stronę BSO i obejrzeć broszurę programową, bo poza funkcją
informacyjną to prawdziwe dzieło sztuki.
środa, 16 marca 2016
"Ariodante" w Warszawie
Jak się dziś robi
karierę wokalną? Wydawałoby się, że w
czasach mediów społecznościowych i transmisji internetowych ich wsparcie jest
niezbędne, że bez takich środków zwrócenie na siebie uwagi jest niemożliwe. A
jednak … nie! Najlepszym na to dowodem jest rosnąca lawinowo popularność wśród
publiczności i estyma wśród profesjonalistów dla artysty, który nawet nie ma
swojej strony internetowej nie mówiąc już o fanpage’u, czy publicznym koncie na
Twitterze czy Instagramie. Kiedy we wrześniu 2014 rejestrowano dla Ninateki
spektakl „Agrippiny” z warszawskich Łazienek
Kacper Szelążek, bo oczywiście o nim mowa tego dnia akurat nie śpiewał
Nerona. Jedynym właściwie ogólnie dostępnym świadectwem jego sztuki
(przynajmniej jeśli chodzi o klasykę) są fragmenty „Baroque Living Room” na YT,
ale nagrania to bardzo kiepskiej jakości. Ów stan rzeczy się zmieni, bo przedstawienie, o którym dziś
za kilka dni zostanie zarejestrowane w wersji koncertowej i zdaje się ma być wydana płyta. Zaczęłam wpis
od Szelążka, bo jest on zjawiskiem wyjątkowym a występuje niezbyt często i
głównie (choć nie tylko oczywiście) w Warszawie, więc melomani spoza stolicy
mogą go nie znać. A poznać ze wszech miar warto. Bieżący post dotyczy zaś epokowego wydarzenia,
jakim była polska prapremiera jednej z najpiękniejszych oper Haendla –
„Ariodante” na którą nasz kraj czekał … 281 lat! Bardzo się cieszę, że
Warszawska Opera Kameralna zdecydowała się ją wystawić, bo jednak wersja
sceniczna, nawet jeśli dosyć uboga zawsze jest ciekawsza od koncertowej. Dla
czytelników WOK nieznających: to miejsce
specyficzne, urocze i do wykonywania muzyki barokowej znakomite, ale zgodnie ze
swą nazwą dla szerokiej widowni nieprzeznaczone - 159 miejsc i tyle. Mogę się
więc poczuć osobą uprzywilejowaną, jako, że wykazałam czujność, zdobyłam bilet
i w związku z tym zasiadłam na szczelnie wypełnionej widowni 15 marca. Nad
innymi teatrami WOK ma tę zasadniczą przewagę, że udało się tu zgromadzić i
zatrzymać fantastyczny zespół śpiewaków i muzyków, w którym młodzi, bardzo utalentowani,
zaczynający dopiero swą drogę artystyczną
współistnieją na scenie (zapewne dużo na tym korzystając) z
autentycznymi mistrzami i gwiazdami.
Przypadek takiej właśnie koegzystencji można było podziwiać w dwóch głównych
partiach „Ariodante”, jako, że wystąpili w nich Olga Pasiecznik jako Ginevra i
Kacper Szelążek w roli tytułowej. Zanim
jednak o nich i ich kolegach na scenie i w kanale orkiestrowym – trochę o
inscenizacji. W zasadzie w tym przypadku nie powinna to być sprawa
skomplikowana, bo libretto jest jak na barokową operę proste, logiczne i
klarowne (główny wątek zaczerpnięto z jednej z najbardziej operogennych książek
świata – „Orlando furioso” Ariosta). Nie ma w nim żadnych czarodziejek i innych
sił nadprzyrodzonych, które by pojawiały się znienacka i mieszały w
człowieczych losach, nie ma dziur dramaturgicznych ani
nadzwyczajnych zbiegów okoliczności. Mamy szóstkę bohaterów pozytywnych i jeden
charakter tak smolisty, że wystarczy aby pozostałych doprowadzić na próg
szaleństwa, desperacji i śmierci. A jednak wszystko ma szczęśliwy finał,
wszyscy możemy świętować zwycięstwo cnoty i prawdziwej miłości nad łotrostwem i
niewczesną chucią. Haendel napisał do
tego wspaniałą muzykę, chociaż moment w jego zawodowej egzystencji tworzeniu arcydzieła nie
sprzyjał - właśnie stracił „swój” teatr
i prawie wszystkie „swoje” gwiazdy. Przyziemnemu życiu nie udało się jednak
przeszkodzić muzie i od prawie trzech stuleci można się cieszyć tą partyturą
zawierającą jedną z najpiękniejszych arii w całej literaturze gatunku „Scherza
infida” . Powinno to jakoś zainspirować reżysera i jego współpracowników, ale w
tym wypadku niestety tak się nie stało. Trochę się tego spodziewałam, bo
inscenizatorzy, którzy przed premierą długo, mętnie i pseudonaukowo opowiadają o
projekcie nie budzą mego zaufania. Ponadto, jak stali czytelnicy doskonale
wiedzą, zasłanianie się „przybliżaniem” rzekomo niezrozumiałego czy dalekiego
współczesnemu widzowi tekstu jest nieco kompromitujące w moich oczach. Bo i cóż
temu przysłowiowemu Współczesnemu da przebranie bohaterów kaftan bezpieczeństwa
czy brzydki szlafrok – czy bohater stanie się dzięki temu mu bliższy, niż gdyby
chadzał w zbroi? Krzysztof Cicheński powtarza błąd popełniany konsekwentnie
przez rzesze reżyserów nie ufając muzyce, która niesie ze sobą wszystkie emocje
niezmienne od wielu stuleci. One nie potrzebują żadnych jego zabiegów, by do słuchacza trafić. Poza tym,
zastępowanie kostiumu bieżącym strojem za często służą maskowaniu braku
wyobraźni. A, jeśli za nic nie chce się bogatych ubiorów i wnętrz dobrze na
ogół barokowej operze służących trzeba mieć jakiś pomysł – jak np. Natalia
Kozłowska przy okazji „Agrippiny” i „Orlanda”. Można wykreować własne uniwersum
i trafić do widza, ale przekaz musi być zgodny z muzyką i klarowny. To się
niestety w WOK nie udało. Na scenie mamy ścianę z jadowicie zielonych liści z
tyłu w roli dekoracji i zgrzebną odzież w roli kostiumów. Nie to wszakże decyduje o niepowodzeniu tej
inscenizacji, a dojmujące wrażenie, iż w wielu momentach reżyser udał się na
kawę (bądź inny napój) pozostawiając obsadę samej sobie. A musiał być tej kawy wielkim amatorem. W tej sytuacji naturalny sceniczny talent się
obroni, ale całość wygląda na mocno niedopracowaną. Szkoda, bo są w niej
fragmenty ciekawe i smakowite, na przykład ładnie pokazana braterska więź
między Ariodantem i Lurcaniem. Ponarzekałam sobie, czas na radość. Bo to była
czysta przyjemność słuchać tak zagranej i zaśpiewanej (zwłaszcza) opery
barokowej u nas, gdzie tego typu repertuar
można złowić w teatrze niezmiernie rzadko. Władysław Kłosiewicz podyktował
wprawdzie dosyć ekstremalne tempa (jak szybko to galopem, jak wolno, to
baaaardzo). Początkowo orkiestra troszkę się w tym gubiła, zwłaszcza dęte, ale
brzmienie dość szybko się wyrównało i zaczęłam dostrzegać w tej dyrygenckiej
koncepcji logikę. Mikołaj Zgódka – Lurcanio i Andrzej Klimczak – Król wykonali
swoje zadania porządnie . Dagmara Barna z niewdzięcznej roli pierwszej naiwnej
wywiązała się bardzo dobrze – zdarzyły się drobne niedokładności intonacyjne,
ale ogólne wrażenie pozostawiła pozytywne. Ocenianie wokalnej kreacji Jana
Jakuba Monowida w partii Polinessa byłoby z mojej strony nieuczciwe – przed
wyprawą do WOK przypomniałam sobie najlepsze płytowe nagranie „Ariodante” pod
Minkowskim, a tam śpiewała Ewa Podleś. Porównywanie do niej kogokolwiek, a
zwłaszcza falsecisty nie ma sensu i krzywdzi pewnie tego ostatniego. Za to
scenicznie Monowid był wyborny. Kiedy na niego patrzyłam , niemal widziałam
kobrę – śmiertelnie niebezpieczną, ale pełną swoistej gracji. Trzeba zobaczyć, jak się ten Polinesso porusza, jaką
prezentuje gamę wrednych uśmieszków. Po Oldze Pasiecznik spodziewałam się tylko
najlepszego i to właśnie dostałam. Doskonałość od A do Z , proszę Państwa, pod każdym względem –
wokalnym, wyrazowym, interpretacyjnym. I jaka absolutna swoboda, i kontrola nad
każdym dźwiękiem i gestem! Na tym tle tytułowy Ariodante aktorsko był mniej
oszałamiający, wydaje mi się, iż żywiołem Kacpra Szelążka jest raczej komedia.
Za to wokalnie dorównał wybitnej koleżance, co powinno stanowić niespodziankę,
jako, że artysta jest ciągle na początku swej drogi, nie zdążył nawet zrobić
dyplomu. Ale – nie stanowi, bo to nie pierwszy taki jego sukces. Partia
Ariodante niesłychanie rzadko śpiewana jest przez kontratenorów nie bez
przyczyny: skala trudności i wymagania są olbrzymie. Szelążek podołał
wszystkiemu z pozorną łatwością czarując dodatkowo piękną, nasyconą barwą swego
głosu. Obie wielkie arie z drugiego aktu
– jego i Ginevry mogły spokojnie spowodować atak zazdrości u
największych śpiewaków świata. Przy tym zarówno Szelążek, jak Pasiecznik mają
jedną, wspólną cechę charakterystyczną – oni koloratur nie atakują, posługują
się nimi tak, jakby to był naturalny dla człowieka sposób porozumiewania się.
Czysta rozkosz. Kto może – niech nie przegapi tego wydarzenia. Na ostatnie
przedstawienie do WOK biletów nie ma od dawna, ale można spróbować dostać się do
Studia im. Lutosławskiego 20 marca i posłuchać wersji koncertowej. P.S. A jeśli już jesteśmy przy kontratenorach - wielkie gratulacje dla Jakuba Józefa Orlińskiego, jednego z piątki równorzędnych laureatów Metropolitan's Opera National Council Auditions. Nazwiska poprzedników są wybitne, można więc wróżyć młodemu artyście karierę. Właśnie skończył Julliard School of Music i mieszka w Nowym Jorku. A jeszcze niespełna 2 lata temu występował w Teatrze Stanisławowskim w "Agrippinie".
piątek, 11 marca 2016
"Le duc d'Albe" z Opera Rara
Od pewnego czasu
dosyć rzadko decyduję się posłuchać opery z płyt CD. Częste transmisje z
najlepszych teatrów rozpowszechniły się w telewizji i w Internecie tak bardzo,
że sama tylko warstwa dźwiękowa już nie wystarcza, chyba, że chodzi o wykonania
historyczne. Rynek płytowy także zawęził się w tym względzie niesłychanie –
połączenie dostępności audiowizualnych wersji spektakli zarejestrowanych w teatrach z bardzo wysokimi
kosztami nagrywania oper w studio zabija powolutku te ostatnie. Nowe produkcje
ukazują się coraz rzadziej i są to zazwyczaj gwiazdorskie eventy, jak
zeszłoroczna „Aida”. Na szczęście poza wydawniczymi gigantami istnieją jeszcze
wytwórnie mniejsze, ale ambitne, skupione na repertuarze nieoczywistym. Taka
jest Opera Rara, specjalizująca się zgodnie ze swą nazwą w repertuarze rzadko wystawianym a nawet
kompletnie zapomnianym. I to właśnie jej zawdzięczam możliwość poznania utworu,
którego Gaetano Donizetti, jeden z moich ulubionych kompozytorów nie dokończył
– „Le duc d’Albe”. Donizetti napisał do
francuskiego libretta tylko dwa pierwsze akty (w założeniu miało być cztery),
potem porzucił projekt dla bardziej inspirujących jego wyobraźnię dzieł. Na
szczęście, bo to były „Faworyta” (pod pierwotnym tytułem „L’ange de Nissida”) i
„Napój miłosny”. Niektóre relacje wspominają też, iż do przedwczesnego
zarzucenia partytury przyczyniła się walnie słynna Rosine Stolz nie akceptując
przeznaczonej dla siebie partii. A miała wpływ na decyzję o wystawieniu utworu
na scenie Opery Paryskiej, dla której był przygotowywany, bo łączyły ją bardzo
bliskie związki z dyrektorem tej sceny. W każdym razie, zazwyczaj rzecz
niedokończona przez mistrza kusi, tak też było w wypadku „Księcia Alby”. Jako
pierwszy uzupełnił brakujące dwa akty Matteo Salvi, który był dawnym uczniem
Donizettiego. Jego wersja, oczywiście włoskojęzyczna i ze zmienionym niektórymi
imionami rozpowszechniła się na czas jakiś. Wystawiał ją nawet Luchino Visconti pod batutą Thomasa Schippersa.
Całkiem niedawno Vlaamse Opera w Antwerpii pokazała pełną wersję francuską, z
muzyką uzupełnioną przez Giorgio Battistellego. Powstało również nagranie
płytowe (Dynamic) w którym partyturę połatał Paolo Carignani, znany włoski dyrygent. Jak więc nawet z tak krótkiego przeglądu wynika
to, co pozostawił Donizetti nie dawało spokoju jego następcom, mimo iż ta sama
historia, którą opowiadało libretto „Księcia Alby” legła u podstaw opery
bardziej znanej, mianowicie „Nieszporów sycylijskich” Verdiego. Nagranie, które
niedawno Opera Rara wypuściła na rynek pozwala nam sprawdzić dlaczego,
zwłaszcza, że w firmie postanowiono nie zaśmiecać go żadnymi cudzymi dodatkami
i zaprezentować tylko to, co pozostawił Donizetti – troszkę ponad półtorej
godziny muzyki. I jakie wnioski po przesłuchaniu płyt? Na pewno nie jest to
arcydzieło, ale wciąż angażuje uszy, zwłaszcza, że artyści włożyli w swą pracę
dużo serca. Oczywiście mała firma nie jest w stanie zaangażować pierwszoligowej
orkiestry czy dyrygenta i śpiewaków o wielkich i sławnych nazwiskach. Ale tym
razem udało się pozyskać siły znakomite. Trzeba trafu, że początek opery należy
do sopranistki w roli Helene, tak więc Angela Meade mogła się popisać, a ma
czym. Śpiewaczka ta nie zrobi niestety prawdziwej, gwiazdorskiej kariery, chociaż
jej sztuka wokalna na to zasługuje. Figura artystki nie mieści się po prostu we
współczesnych standardach, co w zupełności nie przeszkadza jej w udanym życiu
osobistym (jest młodą mężatką), ale na scenie stanowi problem. W Met Meade śpiewa często, ale zwykle w drugich obsadach –
premiery i gale raczej jej się nie trafiają. Szkoda, ale zawsze można podziwiać
umiejętności, bo w jej wypadku na tym rzecz cała polega - Meade nie dysponuje
głosem szczególnej urody, ale to instrument nie tylko o dużej sile, ale także
elastyczności. Michael Spyres ma podobny problem jak jego koleżanka,
zapewne więc na zawsze pozostanie „znanym tenorem”. Ale jako Henri zachwyca
ładną, słoneczną barwą, doskonałą francuszczyzną i pewną górą. Baryton Laurent Naouri śpiewa
bardzo elegancko, potrafi też przekazać dosyć skomplikowane emocje odczuwane
przez swego bohatera. Partytura „Księcia
Alby” zawiera sporo ról drugoplanowych i wszystkie one wykonane są bardzo
dobrze. Sir Mark Elder prowadzi
orkiestrę energicznie, ale z wyczuciem belcantowego stylu. Jeśli, drogi
Czytelniku, martwisz się upadkiem wokalistyki czy śmiercią belcanta –
przesłuchaj to nagranie, bo oto dowód, że nie jest tak źle jak niektórzy
wieszczą .
środa, 2 marca 2016
Codzienny wieczór w Teatrze Wielkim - "Latający Holender"
To miał być post o
czymś zupełnie innym. Obejrzałam ostatnio dwie operowe transmisje i chciałam
Wam o tym opowiedzieć, ale okazało się, że, w zasadzie - nie ma o czym. Paryski „Mitridate”, w
którym zawiódł na całej linii mój ulubieniec Michael Spyres , scenę zalegała
głęboka ciemność, dyrygentce gdzieś bardzo się spieszyło i tylko Sabine Devieilhe błyszczała na tle przeciętnie śpiewającej
obsady nie był wart zawracania Państwu
głowy. To samo można powiedzieć o wiedeńskiej „Rusałce” -Camilla Nylund brzmiała poprawnie, Klaus
Florian Vogt popiskiwał cichutko skutecznie zagłuszany przez orkiestrę i tylko
Jongmin Park nie zepsuł partii Wodnika. Wszyscy oni ubrani zostali w okropnej,
absurdalnej brzydoty kostiumy a reżyseria … ech, szkoda gadać. Tematem niejako
zastępczym został w tej sytuacji warszawski „Latający Holender”. Przedstawienie
grane jest od kilku lat, ale tym razem w roli tytułowej miał wystąpić Andrzej
Dobber, więc już na początku sezonu zaopatrzyłam się w bilet. Nasz baryton
najwyraźniej swój udział odwołał, o czym zawiadomiono w sposób typowy dla TWON - żadnej specjalnej informacji na stronie,
żadnych wyjaśnień - tylko w obsadzie
zmieniło się, na jakieś 10 dni przed spektaklem nazwisko. Nie wiem więc, czy
mam współczuć p. Dobberowi złożonemu chorobą , czy też zmienił on zdanie co do
wykonywania tej konkretnej partii. Cokolwiek się wydarzyło, skutkiem tego
znalazłam się na widowni Teatru Wielkiego troszkę bez sensu, bo chociaż „Holendra”
kocham, to jednak wspomnienia z pierwszego zetknięcia z produkcją Trelińskiego
mam bardzo mieszane. Pamiętam kiepskiego
dyrygenta, niezłą obsadę, kilka pięknych obrazów, ale wszystko to utopione
(nomen omen) przez reżysera. Z dezynwolturą swawolnego dziecięcia chlapiącego
sobie beztrosko we własnej wannie Treliński postanowił pochlupotać i popluskać
w akwenie znacznie większym. Po latach dyrektorowania największej scenie w
Europie nie dowiedział się on najwyraźniej, że w operze najważniejszy jest
dźwięk a muzyki pod żadnym pozorem zagłuszać nie należy. Przypomniały mi się
przy tej okazji rozrywki nadbrzeżne zafundowane biednym gościom przez
niezapomnianą Hiacyntę Bucket. Skoro
jednak przeznaczenie przywiodło mnie na widownię postanowiłam wykorzystać
doświadczenia i przede wszystkim usiąść w bezpiecznej odległości od sceny.
Widok na przepiękną scenografię Borisa Kudlicki znacznie lepszy z dystansu a i
pojawiła się nadzieja, że pluski oraz chlupoty mniej będą „rzucać mnie się na
uszy”. Byłam też trochę ciekawa czy przez te prawie cztery lata produkcja jakoś
ewoluowała, może dokonano przynajmniej
drobnych korekt i chlapią mniej? Przy
tej okazji pojawiła się też możliwość zobaczenia jak też w „moim” teatrze
operowym wygląda dzień jak co dzień, a dawno już tego nie sprawdzałam. Moje nadzieje na udany wieczór wiązały się
głównie z dyrygentką Keri-Lynn Wilson, która daje sobie nieźle radę z naszą
orkiestrą i z obsadą drugoplanową, niezmienną od premiery a dobrze wspominaną. Z
protagonistów znany mi i lubiany jest tylko Aleksander Teliga, inni pozostawali
całkowitą białą kartą. Jak to zazwyczaj bywa nadzieje spełniły się tylko po
części. Powinnam przewidywać, że reżyser przywiązany jest do swojej koncepcji i
w żadnym razie nie pozwoli ograniczyć niepożądanych efektów dźwiękowych. Miałam
nieodparte wrażenie, że zraszacze pracują jeszcze głośniej niż to pamiętałam,
zaś cała obsada ze szczególnym uwzględnieniem tancerzy mogłaby wypisać na
sztandarze „chlupoczemy i jesteśmy z tego dumni”. Nie winię ich oczywiście –
winien jest wyłącznie Treliński. Nadal też nie pojmuję dlaczego Sternik nosi w
trzecim akcie suknię ślubną, marynarze tańczą walca w duecie i co też oznacza
wielka, srebrna, dyskotekowa kula (trywialne tłumaczenie, że księżyc wydaje się za proste). Żeby nie skupiać się
wyłącznie na minusach dodam, że niektóre obrazy przechowywane we wdzięcznej
pamięci pozostały piękne i tajemnicze. Od strony czysto muzycznej sukces
spektaklu był połowiczny. Wilson rzeczywiście sprawdziła się znacznie lepiej
niż jej poprzednik, chociaż zaczęło się kiepsko. Z każdym taktem było jednak
coraz lepiej. Niestety chór męski nie zrobił na mnie tym razem dobrego
wrażenia, był nie do końca zborny zwłaszcza w swoim koronnym numerze na
początku trzeciego aktu. Wyrzucenie z pracy po wielu naprawdę owocnych latach
Bogdana Goli nie zaowocowało utrzymaniem wysokiej jakości, do której nas
przyzwyczaił. Mateusz Zajdel rozwinął przez kilka lat wolumen głosu, ale nabrał
też specyficznej maniery atakowania wysokich dźwięków za pomocą troszkę
dziwnych „podjazdów”. Ogólnie wciąż jest to dobry Sternik. Anna Lubańska
pozostaje klasą sama dla siebie, podobnie Aleksander Teliga, który
śmiało mógłby zaprezentować swojego Dalanda na każdej scenie świata. O Danielu
Kirchu w roli Erika wolałabym jak najszybciej zapomnieć. Egils Silins rozpoczął
nieudanym monologiem Holendra, głos brzmiał sucho i czasami najzwyczajniej nie
było go słychać. To już jednak kwestia specyficznej akustyki Teatru Wielkiego –
tę scenę trzeba doskonale znać, żeby wiedzieć gdzie są w niej czarne dziury
pochłaniające dźwięk. W miarę rozwoju akcji Silins ujawnił bardzo ładny i wcale
niemały głos, w sumie jego występ będę wspominać dobrze. Największą atrakcją
wieczoru okazała się jednak Erika
Sunnegårdh jako Senta. Szwedzko-amerykańska śpiewaczka ma w tej partii bogate
doświadczenie, dysponuje też pięknym w barwie, ciepłym sopranem, który ani razu
nie zabrzmiał krzykliwie czy nawet ostro. U Senty to znaczący atut. I właśnie
pierwsze spotkanie ze sztuką wokalną Eriki Sunnegårdh powoduje, iż nie żałuję
tej wyprawy do TWON mimo krańcowo niesprzyjającej aury na zewnątrz.
Subskrybuj:
Posty (Atom)


















































